बुधवार, 15 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
City of Flags: भारतातील अनेक शहरे आपापल्या वैशिष्ट्यांसाठी जगप्रसिद्ध आहेत. एखादे शहर आपल्या ऐतिहासिक वास्तूंसाठी ओळखले जाते, तर एखादे शहर आपल्या संस्कृती, खाद्यसंस्कृती किंवा नैसर्गिक सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध असते. परंतु, तुम्हाला माहीत आहे का की भारतात एक असे शहर देखील आहे, ज्याला ‘झेंड्यांचे शहर’ (City of Flags) म्हटले जाते. या शहराचा राष्ट्रध्वज म्हणजेच आपल्या तिरंग्याशी अत्यंत जवळचा संबंध आहे. येथे केवळ तिरंग्यासाठी लागणारा विशेष कापडच तयार केला जात नाही, तर देशाच्या ध्वज निर्मितीच्या इतिहासातही या शहराचे अत्यंत महत्त्वाचे योगदान राहिले आहे. चला तर मग जाणून घेऊया या झेंड्याच्या शहराबद्दल…
कर्नाटकातील मैसूर हे भारताचे असे शहर आहे, ज्याला ‘झेंड्यांचे शहर’ म्हटले जाते. तसे पाहता हे शहर मैसूर पॅलेस (राजवाडा), दसरा उत्सव आणि शाही वारशासाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे, परंतु याची आणखी एक खास ओळख राष्ट्रध्वजाशी जोडलेली आहे. याच कारणामुळे याला ‘सिटी ऑफ फ्लैग्स’ या नावानेही ओळखले जाते.
भारतीय राष्ट्रध्वज तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे खादीचे कापड हे सामान्य कापडासारखे नसते. यासाठी विशेष गुणवत्ता, मजबूत धागे आणि ठरवून दिलेल्या मानकांचे पालन करावे लागते. मैसूर हे दीर्घकाळापासून खादी कापड निर्मितीचे प्रमुख केंद्र राहिले आहे. येथे तयार होणारे कापड ‘भारतीय मानक ब्यूरो’च्या निर्धारित गुणवत्ता मानकांनुसार बनवले जाते.
AI Career Coach: करिअर निवडीबाबत प्रश्न पडलायं? मग AI ला विचारा ‘हे’ ५ महत्त्वाचे प्रश्न..
मैसूरमध्ये खादी उद्योगाचा मोठा इतिहास आहे. येथील कारागीर अनेक वर्षांपासून उत्कृष्ट गुणवत्तेचे खादी कापड तयार करत आले आहेत. ‘खादी आणि ग्रामोद्योग आयोग’ (KVIC) देखील या भागात खादी उत्पादनाला चालना देतो. दीर्घकाळापर्यंत भारतीय राष्ट्रध्वज केवळ खादीपासूनच बनवला जात होता, ज्यामुळे मैसूरची ओळख देशभरात अधिक दृढ झाली.
मैसूरचा जगप्रसिद्ध दसरा उत्सव देखील या शहराची एक वेगळी ओळख आहे. या उत्सवादरम्यान संपूर्ण शहर रंगीबेरंगी झेंड्यांनी सजवले जाते. ऐतिहासिक मैसूर पॅलेसधून निघणाऱ्या शाही मिरवणुकीत विविध प्रकारचे ध्वज आणि जुने शाही झंडे पाहायला मिळतात. ही परंपरा शहराच्या सांस्कृतिक वारशाला अधिक खास बनवते.
भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यादरम्यानही मैसूरचा राष्ट्रध्वजाशी गहिरा संबंध होता. येथील जनतेने ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध तिरंगा फडकवून स्वातंत्र्य चळवळीला पाठिंबा दिला होता. या धाडसी पाऊलाने मैसूरला देशभक्ती आणि राष्ट्रीय एकात्मतेचे प्रतीक म्हणून ओळख मिळवून दिली.
आजच्या काळातही, मैसूर शहर राष्ट्रध्वजाच्या निर्मितीशी जोडलेले आहे. येथील कुशल कारागीर अत्यंत काळजीपूर्वक आणि ठरवून दिलेल्या मानकांनुसार तिरंग्याची निर्मिती करतात. ‘कर्नाटक खादी ग्रामोद्योग संयुक्त संघ’ ही भारतीय मानक ब्यूरो कडून अधिकृत असलेली ती संस्था आहे, ज्या संस्थेला भारतीय राष्ट्रध्वज बनवण्याची आणि पुरवण्याची परवानगी मिळाली आहे. याच कारणांमुळे आजच्या काळातही मैसूरला अभिमानाने ‘झेंड्यांचे शहर’ म्हटले जाते.
