गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
डॉ. भीमराव आंबेडकर यांना भारतीय संविधानाचे शिल्पकार म्हणून ओळखले जाते. ते एक महान विचारवंत होते ज्यांनी भारतातील सामाजिक आणि कायदेशीर बदलांमध्ये मध्यवर्ती भूमिका बजावली. त्यांनी आयुष्यभर समानता, सामाजिक न्याय आणि मागासवर्गीयांच्या हक्कांसाठी लढा दिला. दरवर्षी 14 एप्रिल हा दिवस आंबेडकर जयंती म्हणून साजरा केला जातो जो त्यांच्या विचारांचे आणि योगदानाचे स्मरण करण्याचा दिवस आहे. भारतरत्न बाबासाहेब डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर. 14 एप्रिल हा दिवस केवळ जन्मतारीख नाही तर एका विचार क्रांतीच्या सुरुवातीचे प्रतीक आहे.
डॉ. आंबेडकरांचा जन्म 14 एप्रिल 1891 रोजी मध्य प्रदेशातील महू शहरातील एका दलित कुटुंबात झाला. आंबेडकरांना लहानपणापासूनच सामाजिक भेदभाव आणि अस्पृश्यता यासारख्या अमानवी गोष्टींचा सामना करावा लागला पण त्यांनी कधीही हार मानली नाही. अडचणी असूनही त्यांनी उच्च शिक्षण घेतले. त्यांनी कोलंबिया विद्यापीठ (यूएसए) आणि लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स (इंग्लंड) सारख्या प्रमुख संस्थांमधून डॉक्टरेट पदवी प्राप्त केली. त्यांनी नेहमीच जातिवाद, अस्पृश्यता आणि सामाजिक भेदभावाविरुद्ध आवाज उठवला. समाज बदलण्यासाठी शिक्षण ही सर्वात मोठी शक्ती आहे असे त्यांचे मत होते. हा विचार मनात ठेवून त्यांनी 1923 मध्ये “बहिष्कृत हितकारिणी सभा” स्थापन केली, जी शिक्षण आणि सामाजिक सुधारणांच्या दिशेने एक मोठे पाऊल होते.
डॉ. आंबेडकरांना भारतीय संविधानाचे शिल्पकार म्हटले जाते. भारतीय संविधानाचा मसुदा तयार करताना त्यांनी देशातील प्रत्येक नागरिकाला – त्याची जात, धर्म, भाषा किंवा वर्ग काहीही असो – समानता, न्याय आणि स्वातंत्र्याचा अधिकार असल्याची खात्री केली. त्यांचे संविधान आजही आपल्यासाठी सर्वात मजबूत लोकशाही पाया आहे.
1947 मध्ये भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर ते देशाचे पहिले कायदा मंत्री बनले. नंतर, त्यांनी जातीभेद आणि अस्पृश्यतेच्या निषेधार्थ बौद्ध धर्म स्वीकारला आणि लाखो लोकांना त्याच्याशी जोडून सामाजिक परिवर्तनाचा मार्ग मोकळा केला.ॉ
1956 मध्ये डॉ. आंबेडकरांनी त्यांच्या लाखो अनुयायांसह बौद्ध धर्म स्वीकारला. त्यांनी म्हटले होते – ‘मी असा धर्म स्वीकारेन जो स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता शिकवतो.’ त्यांच्या या कृतीमुळे सामाजिक जाणिवेची एक नवी लाट निर्माण झाली. डॉ. आंबेडकरांना 1990 मध्ये त्यांच्या योगदानाबद्दल राष्ट्रीय स्तरावरील भारतरत्न पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
डॉ. आंबेडकरांचे जीवन केवळ शिक्षण किंवा संविधानापुरते मर्यादित नव्हते, तर ते एक सामाजिक क्रांतिकारक होते. त्यांनी आयुष्यभर अस्पृश्यता, जातिवाद आणि सामाजिक भेदभावाविरुद्धच्या लढ्यात भाग घेतला. दलित, महिला आणि वंचितांना स्वाभिमान आणि अधिकार मिळवून देण्यासाठी त्यांनी अनेक चळवळी सुरू केल्या.
