सोमवार, 2 नोव्हेंबर 2026
वजन अचानक वाढतंय किंवा कमी होतंय? थायरॉईडच्या 'या' लक्षणांकडे अजिबात करू नका दुर्लक्ष, वेळीच करा योग्य चाचण्या
तुमचा आहार तोच आहे. रोजची हालचालही तशीच आहे. तरीही वजन हळूहळू वाढतंय किंवा कोणताही प्रयत्न न करता अचानक कमी होतंय. अनेकजण यामागचं कारण ताणतणाव, वाढतं वय किंवा जीवनशैलीला देतात. पण कधी कधी तुमचं शरीर एका वेगळ्याच समस्येकडे इशारा करत असतं आणि तो इशारा एका साध्या रक्त तपासणीतून समजू शकतो. नेहमीप्रमाणे खाणं असूनही अचानक वजन वाढतंय? किंवा आहार आणि व्यायामात कोणताही बदल न करता वजन कमी होतंय? जीवनशैली, ताणतणाव आणि वाढतं वय यांचा वजनावर परिणाम होऊ शकतो, पण काही वेळा अशी अनपेक्षित वजनातील वाढ किंवा घट ही थायरॉईडच्या आजाराचं लक्षण असू शकते.याविषयी डॉ. स्मिता हिरास सुदके, रिजनल चीफ ऑफ लॅब, मेट्रोपोलिस हेल्थकेअर लिमिटेड, यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
थायरॉईड ही फुलपाखराच्या आकाराची लहान ग्रंथी मानेच्या पुढच्या खालच्या भागात असते. या ग्रंथीचं मुख्य काम म्हणजे थायरॉईड हार्मोन्स तयार करणं. आकाराने लहान असली तरी शरीरातील मेटाबॉलिझम (चयापचय), ऊर्जा निर्मिती, हृदयाचं कार्य आणि शरीराचं एकूण संतुलन राखण्यात थायरॉईडची महत्त्वाची भूमिका असते. या हार्मोन्समध्ये बिघाड झाला तर त्याचा थेट परिणाम वजनासह संपूर्ण आरोग्यावर होऊ शकतो. लहान मुलांमध्ये थायरॉईड हार्मोन्स योग्य वाढ आणि विकासासाठी अत्यावश्यक असतात. तर प्रौढांमध्ये हे हार्मोन्स पचनक्रिया, हृदयाचे ठोके, मनःस्थिती आणि शरीराचं तापमान अशा जवळपास प्रत्येक प्रणालीचं नियमन करतात.
हायपोथायरॉईडीझम (Hypothyroidism): कारण नसताना वजन वाढणे
हायपोथायरॉईडीझम म्हणजे थायरॉईड ग्रंथी पुरेशा प्रमाणात हार्मोन्स तयार करत नाही. त्यामुळे शरीराचा मेटाबॉलिझम मंदावतो.
थायरॉईड हार्मोन्स कमी झाल्यावर शरीर कमी कॅलरीज जाळतं. त्यामुळे आहारात कोणताही बदल नसतानाही वजन वाढू शकतं आणि शरीरात पाणी साचल्यामुळे सूजही येऊ शकते.
थायरॉईडचे आजार हळूहळू विकसित होतात. त्यामुळे त्यांची लक्षणे अनेकदा ताणतणाव, वाढतं वय किंवा जीवनशैलीशी संबंधित थकवा समजून दुर्लक्षित केली जातात.
थायरॉईड फंक्शन टेस्ट (TFT)
• TSH (Thyroid Stimulating Hormone)
• Free T3
• Free T4
याशिवाय काही वेळा खालील चाचण्याही सुचवल्या जाऊ शकतात:
जर तुमचं किंवा तुमच्या ओळखीतील एखाद्या व्यक्तीचं वजन अचानक वाढत असेल किंवा कमी होत असेल, सतत थकवा जाणवत असेल किंवा मनःस्थितीत बदल जाणवत असतील, तर याकडे दुर्लक्ष करू नका.थायरॉईड ग्रंथी आकाराने लहान असली तरी तिचा तुमच्या संपूर्ण आरोग्यावर होणारा परिणाम खूप मोठा असतो.
Ans: अचानक वजन वाढणे किंवा कमी होणे, सतत थकवा, केस गळणे, त्वचा कोरडी पडणे, बद्धकोष्ठता, हृदयाचे ठोके वाढणे किंवा कमी होणे, जास्त घाम येणे, थंडी किंवा उष्णता सहन न होणे आणि मूडमध्ये बदल ही काही सामान्य लक्षणे असू शकतात.
Ans: होय. थायरॉईड हार्मोन्सच्या असंतुलनामुळे शरीराच्या चयापचयावर (Metabolism) परिणाम होतो. त्यामुळे काही व्यक्तींमध्ये वजन वाढू शकते, तर काहींमध्ये अनपेक्षित वजन घटू शकते.
Ans: थायरॉईडची समस्या असल्याचा संशय असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने TSH, Free T3 आणि Free T4 या रक्त तपासण्या केल्या जातात. काही प्रकरणांमध्ये इतर तपासण्यांचीही आवश्यकता असू शकते.
