गुरुवार, 5 नोव्हेंबर 2026
'धनुष्यबाण आणि शिवसेना' कुणाची? साडे तीन वर्षांच्या संघर्षाचा शेवट आज होणार का?
२०२२ च्या पक्षांतर संकटातून उद्भवलेल्या राजकीय लढाईतील अंतिम अध्याय असलेल्या या ऐतिहासिक सुनावणीकडे संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष आहे. न्यायमूर्ती सूर्यकांत आणि जयमाल्या बागची यांचा समावेश असलेले सर्वोच्च न्यायालयाचे खंडपीठ आज मूळ याचिका आणि अंतरिम अर्जावर अंतिम युक्तिवाद होणार आहे. सर्वोच्च न्यायालयात आज शिवसेना पक्ष आणि ‘धनुष्यबाण’ निवडणूक चिन्हाबाबतच्या प्रकरणाची सुनावणी होणार आहे.
या प्रकरणाच्या कार्यतालिकेत शिवसेनेचा मुद्दा ४० व्या क्रमांकावर आहे. गेल्या तीन वर्षांपासून हा खटला प्रलंबित आहे. सुनावणीदरम्यान शिवसेना पक्ष आणि त्यांचे धनुष्यबाण चिन्ह कोणाच्या ताब्यात राहणार, याबाबत महत्त्वपूर्ण घडामोडी घडण्याची शक्यता आहे. सध्या, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिंदे गट आणि उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील ठाकरे गट यांच्यात हा वाद सुरू आहे.
या वादाचे मूळ २०२२ च्या शिवसेनेतील पक्षांतरात आहे. एकनाथ शिंदे यांनी ४० आमदारांसह तत्कालीन मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांच्याविरुद्ध बंड केले. यामुळे तत्कालीन महाविकास आघाडी (शिवसेना, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि काँग्रेस यांचे युती) सरकार अल्पमतात आले आणि ठाकरे यांना मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा द्यावा लागला. एकनाथ शिंदे यांनी ४० आमदारांसह भाजपच्या पाठिंब्याने सरकार स्थापन केले आणि मुख्यमंत्री झाले. या सरकारमध्ये महाराष्ट्राचे विद्यमान मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी उपमुख्यमंत्री म्हणून काम पाहिले.
फेब्रुवारी २०२३ मध्ये, निवडणूक आयोगाने (ECI) शिंदे गटाला अधिकृत शिवसेना म्हणून मान्यता दिली आणि त्यांना धनुष्यबाण चिन्ह दिले. त्यानंतर, महाराष्ट्र विधानसभेचे अध्यक्ष राहुल नार्वेकर यांनी जानेवारी २०२४ मध्ये शिंदे गटातील १६ आमदारांना अपात्र ठरवण्याची याचिका फेटाळली. उद्धव गटाने या निर्णयांना “बेकायदेशीर आणि पक्षपाती” म्हटले आणि या निर्णयांना “बेकायदेशीर आणि पक्षपाती” म्हटले.
दरम्यान, शिंदे गटाचे वकील मुकुल रोहतगी आणि नीरज किशन कौल यांनी असा युक्तिवाद केला की २०२२ च्या पक्षांतराच्या वेळी बहुसंख्य आमदार असलेला पक्ष खरा शिवसेना पक्ष मानला जाईल. हा मुद्दा केवळ पक्षचिन्हापुरता मर्यादित नाही; त्याचा महाराष्ट्राच्या राजकारणावर खोलवर परिणाम होईल. स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत या चिन्हाचा प्रभाव स्पष्ट होईल, जिथे शिवसेना-यूबीटी (यूबीटी) ला “ज्वलंत मशाल” सारखे पर्यायी चिन्ह वापरण्यास भाग पाडले जाते, तर शिंदे गटाची शिवसेना धनुष्यबाण चिन्हाने लढेल. या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय पक्षांतरविरोधी कायद्याचे व्यापक अर्थ लावेल.
