शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
आज, २९ जुलै रोजी देशभरात गुरुपौर्णिमा साजरी होत आहे. गुरुपौर्णिमेच्या निमित्ताने आपण आपल्या गुरूंचे आशीर्वाद टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांची पूजा, सन्मान आणि आदर करतो. गुरू शिष्यांना मार्गदर्शन करतात; त्यांचे ज्ञान अज्ञानाचा अंधकार दूर करते. केवळ गुरूंच्या ज्ञानानेच मनुष्याला मोक्ष प्राप्त होतो. म्हणूनच म्हटले जाते – गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्री गुरुवे नमः। याचा अर्थ असा की, गुरु म्हणजे ब्रह्मा, गुरु म्हणजे विष्णू, गुरु म्हणजे भगवान महेश, गुरु म्हणजे परम ब्रह्मा, मी अशा गुरूंना वंदन करतो. गुरुपौर्णिमेच्या निमित्ताने, आपण आचार्य चाणक्यांच्या काही गोष्टींचे स्मरण केले पाहिजे, ज्या यशासाठी महत्त्वाच्या आहेत. चाणक्यांचे हे शब्द विद्यार्थ्यांना जीवनात प्रगती करण्यास मदत करतील.
चाणक्य नीतीमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी पाच अत्यावश्यक सवयींचे वर्णन केले आहे. प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या मनात सर्व चांगल्या गोष्टी शिकण्याची इच्छा असली पाहिजे. शिवाय, त्यांच्यामध्ये पूर्ण एकाग्रता असली पाहिजे. त्यांनी दक्ष असले पाहिजे, संतुलित आहार घेतला पाहिजे आणि सुख, आसक्ती व आराम यांचा त्याग केला पाहिजे. यासंबंधी एक श्लोकसुद्धा आहे.
काकचेष्टा बको ध्यानं श्वाननिद्रा तथैव च।
अल्पहारी गृहत्यागी विद्यार्थी पंचलक्षणम्।।
या मंत्रांचा अर्थ असा की, कावळ्यासारखी जिज्ञासा, बगळ्यासारखी एकाग्रता, कुत्र्यासारखी हलकी झोप, कमी किंवा संतुलित आहार आणि घर व कुटुंबाचा त्याग ही विद्यार्थ्याची पाच वैशिष्ट्ये आहेत.
चाणक्यांच्या मते, माणसाचा सर्वात मोठा शत्रू म्हणजे आळस. यश मिळवण्यासाठी माणसाने आपल्यातील शत्रूचा पराभव केला पाहिजे. आळस माणसाला यश मिळवण्यापासून रोखतो, कारण तो कठोर परिश्रमापासून दूर पळतो.
आलस्य हि मनुष्याणां शरीरस्थो महारिपुः।
नास्त्युद्यमसमः बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति।।
याचा अर्थ असा होतो की, आळस हा मानवी शरीराचा सर्वात मोठा शत्रू आहे. कठोर परिश्रमापेक्षा माणसाचा खरा मित्र दुसरा कोणी नाही. जे कठोर परिश्रम करतात ते कधीही दुःखी नसतात.
चाणक्याच्या म्हणण्यानुसार शिक्षण हे माणसाचे खरे भूषण आहे, एखादी व्यक्ती कितीही श्रीमंत घरात जन्माला आली असो किंवा कितीही सुंदर असो, जर तिच्याकडे शिक्षण, ज्ञान नसेल तर ती निरुपयोगी आहे.
रूपयौवनसम्पन्ना विलाकुलकुलोद्भवाः।
विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इव किंशुकाः।।
तुम्ही कितीही सुंदर, तरुण आणि उच्चकुलीन असलात तरी, जर तुम्ही निरक्षर आणि अज्ञानी असाल, तर तुम्ही अशा फुलासारखे आहात ज्याला सुगंध नाही आणि जे कोणालाही आवडत नाही.
चाणक्यच्या म्हणण्यानुसार, जर तुम्हाला एखादे ध्येय गाठायचे असेल किंवा तुमच्या कारकिर्दीत प्रगती करायची असेल, तर तुम्ही वाईट संगतीपासून दूर राहिले पाहिजे. वाईट संगत कोळशासारखी असते, जी थंड झाल्यावर हात काळे करते आणि गरम झाल्यावर भाजते.
तुम्ही तुमच्या भविष्यातील योजना, रणनीती आणि ध्येये गोपनीय ठेवावीत. जोपर्यंत तुम्हाला यश मिळत नाही, तोपर्यंत त्या कोणाशीही शेअर करू नका. तुमच्या योजना इतरांना सांगितल्याने अडथळे निर्माण होऊ शकतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: विद्यार्थ्यांनी शिस्त, कठोर परिश्रम, वेळेचे योग्य नियोजन, एकाग्रता आणि चांगली संगत ठेवावी, असे चाणक्यांनी सांगितले आहे.
Ans: गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी गुरुंच्या ज्ञानाचे स्मरण केले जाते. या दिवशी आचार्य चाणक्यांच्या विचारांचे पालन करण्याचा संकल्प केल्यास शिक्षण आणि जीवनात योग्य दिशा मिळू शकते.
Ans: चाणक्यांची तत्त्वे आजही तितकीच उपयुक्त आहेत. ती विद्यार्थ्यांना शिक्षण, करिअर, व्यक्तिमत्त्व विकास आणि नेतृत्वगुण विकसित करण्यास मदत करतात.
