गुरुवार, 18 जून 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
महाभारतातील कर्ण हा अत्यंत पराक्रमी, दानशूर आणि शूरवीर योद्धा मानला जातो. तरीही भीष्म पितामह सेनापती असताना कर्णाने युद्धात सक्रिय सहभाग घेतला नाही. यामुळे कौरवांच्या सैन्याला मोठी हानी सहन करावी लागली. द्रोणाचार्य सेनापती झाल्यानंतर मात्र कर्ण युद्धात उतरला. या संपूर्ण घटनाक्रमामागे अनेक कारणे आहेत. ती काय आहेत ते जाणून घेऊया
कौरव-पांडव युद्ध सुरू होण्यापूर्वी भीष्म पितामहांना कौरव सेनेचे सेनापती करण्यात आले. भीष्मांना कर्णाचे शौर्य माहीत असले तरी त्यांनी अनेकदा कर्णाच्या अहंकारावर टीका केली होती. भीष्मांनी त्याला “अर्धरथी” असे संबोधले होते. यामुळे कर्णाला मोठा अपमान वाटला.
भीष्मांनी स्पष्ट सांगितले होते की, “जोपर्यंत मी सेनापती आहे, तोपर्यंत कर्णाने युद्धात उतरू नये.” दुसरीकडे कर्णानेही प्रतिज्ञा केली की, “भीष्म रणभूमीवर असतील तोपर्यंत मी शस्त्र उचलणार नाही.” यामुळे युद्धाच्या पहिल्या दहा दिवसांत कर्ण प्रत्यक्ष युद्धापासून दूर राहिला.
दहाव्या दिवशी अर्जुनाच्या बाणांनी भीष्म पितामह शरपंजरी पडले. त्यानंतर अकराव्या दिवशी द्रोणाचार्य सेनापती झाले. काही लोकांमध्ये असा गैरसमज आहे की द्रोणाचार्य जिवंत असेपर्यंत कर्ण युद्धात उतरला नाही. प्रत्यक्षात तसे नाही. भीष्म शरपंजरी पडल्यावरच कर्ण युद्धात उतरला आणि द्रोणाचार्यांच्या सेनापतित्वाखाली त्याने अनेक युद्धे लढली. द्रोणाचार्य आणि कर्ण यांच्यात भीष्मांसारखा उघड संघर्ष नव्हता. त्यामुळे कर्णाला रणभूमीत उतरण्याची संधी मिळाली.
महाभारताच्या युद्धातील पहिले दहा दिवस अत्यंत निर्णायक होते. या काळात कर्णासारखा महारथी अनुपस्थित असल्याने कौरवांना अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागले.
कर्ण हा अर्जुनाच्या तोडीचा धनुर्धर मानला जात होता. पहिल्या दहा दिवसांत अर्जुनाला थोपवण्यासाठी कौरवांकडे तुल्यबळ योद्धा नव्हता.
पांडवांच्या बाजूने अर्जुन, भीम, सात्यकी, धृष्टद्युम्न, अभिमन्यू यांसारख्या योद्ध्यांनी कौरव सेनेचे मोठे नुकसान केले.
दुर्योधनाला कर्णावर पूर्ण विश्वास होता. त्याचा सर्वश्रेष्ठ मित्र रणभूमीत नसल्यामुळे दुर्योधन निराश होता.
पहिल्या दहा दिवसांत पांडवांनी कौरवांच्या अनेक अक्षौहिणी सैन्याचे नुकसान केले. कर्ण उपस्थित असता तर युद्धाचे चित्र काही प्रमाणात वेगळे असू शकले असते, असे अनेक अभ्यासक मानतात.
द्रोणाचार्य सेनापती झाल्यानंतर कर्णाने अनेक ठिकाणी मोठा पराक्रम गाजवला.
त्याने पांडवांच्या अनेक प्रमुख योद्ध्यांचा पराभव केला.
युधिष्ठिराला अनेकदा जखमी केले.
नकुल आणि सहदेव यांना युद्धात हरवले, पण कुंतीला दिलेल्या वचनामुळे त्यांचे प्राण घेतले नाहीत.
कौरवांच्या सैन्याचे मनोबल उंचावले.
पंधराव्या दिवशी द्रोणाचार्यांचा वध झाला. अश्वत्थामा मरण पावल्याची बातमी ऐकून त्यांनी शस्त्र खाली ठेवले. त्यानंतर धृष्टद्युम्नाने त्यांचा वध केला. द्रोणाचार्यांच्या मृत्यूनंतर कर्णाला कौरव सेनेचे सेनापती बनवण्यात आले. सेनापती झाल्यानंतर कर्णाने सोळावा आणि सतरावा दिवस अत्यंत पराक्रमाने लढला. त्याने अनेक पांडव सैनिकांचा संहार केला, युधिष्ठिराला गंभीर जखमी केले, भीमाशी प्रखर युद्ध केले, अर्जुनाला अनेकदा कठीण प्रसंगात आणले.
युद्धापूर्वी देवराज इंद्राने ब्राह्मणाचे रूप घेऊन कर्णाकडून त्याचे जन्मजात कवच-कुंडल दानात घेतले. यामुळे कर्णाची अभेद्यता कमी झाली. बदल्यात त्याला “वासवी शक्ती” मिळाली. परंतु ती एकदाच वापरता येणार होती. कर्णाने ती अर्जुनासाठी राखून ठेवली होती, पण घटोत्कचाचा पराभव करण्यासाठी त्याला ती वापरावी लागली. यामुळे अर्जुनाविरुद्धचे त्याचे सर्वात मोठे अस्त्र संपले.
सतराव्या दिवशी अर्जुन आणि कर्ण यांच्यात महान युद्ध झाले. कर्णाच्या रथाचे चाक चिखलात अडकले.. यामागे परशुरामांच्या शापामुळे त्याला दिव्य अस्त्रांचे मंत्र विसरले होता. तसेच ब्राह्मणाच्या शापामुळे संकटसमयी रथ अडकला.. कर्ण शस्त्रविरहित अवस्थेत रथाचे चाक काढण्याचा प्रयत्न करू लागला. त्या वेळी श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला विलंब न करण्यास सांगितले. अर्जुनाने अंजलिक बाण सोडून कर्णाचा वध केला.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: भीष्म पितामह आणि कर्ण यांच्यात मतभेद होते. भीष्मांनी कर्णाला "अर्धरथी" म्हटले होते. त्यामुळे कर्णाने भीष्म सेनापती असतील तोपर्यंत शस्त्र न उचलण्याची प्रतिज्ञा केली होती.
Ans: युद्धाच्या पहिल्या दहा दिवसांत अर्जुनाला तुल्यबळ प्रतिस्पर्धी मिळाला नाही. कौरवांच्या सैन्याचे मोठे नुकसान झाले आणि त्यांच्या मनोबलावरही परिणाम झाला.
Ans: कर्णाने माता कुंतीला वचन दिले होते की, अर्जुनाव्यतिरिक्त इतर चार पांडवांचा तो वध करणार नाही. त्यामुळे युद्धात पराभूत करूनही त्याने नकुल आणि सहदेव यांचे प्राण वाचवले.
