शुक्रवार, 24 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
भारतीय संस्कृतीत प्रत्येक घरातील देवघर हे केवळ पूजा करण्याचे स्थान नसून, ते घरातील सर्वांत पवित्र आणि सात्त्विक स्थान मानले जाते. ज्या ठिकाणी ईश्वराचे वास्तव्य आहे, त्या ठिकाणची प्रत्येक वस्तू स्वच्छ, पवित्र आणि शास्त्रानुसार असावी, अशी परंपरा आहे. देवघरातील मूर्ती किंवा प्रतिमेखाली अंथरले जाणारे वस्त्र हे केवळ सजावटीसाठी नसते, तर ते देवतेचे आसन मानले जाते. ज्या प्रकारे एखाद्या आदरणीय अतिथीस बसण्यासाठी स्वच्छ आणि सुंदर आसन दिले जाते, त्याच भावनेने देवाला पवित्र वस्त्र अर्पण केले जाते.
धर्मशास्त्र आणि परंपरेनुसार देवघरात अंथरले जाणारे वस्त्र शक्यतो रेशमी, सुती किंवा मखमली असावे. यांपैकी रेशमी वस्त्र सर्वाधिक सात्त्विक मानले जाते. रेशीम हे पवित्र आणि शुभ असल्यामुळे अनेक धार्मिक विधी, यज्ञ, पूजा आणि देवतांच्या अलंकारासाठी त्याचा उपयोग केला जातो. दैनंदिन पूजेसाठी स्वच्छ सुती वस्त्रही उत्तम मानले जाते, कारण ते सहज धुता येते आणि सातत्याने स्वच्छ ठेवता येते. विशेष सण, उत्सव किंवा देवांच्या शृंगारासाठी मखमली वस्त्राचाही वापर केला जातो. मात्र कृत्रिम, मळकट, फाटके किंवा रंग उडालेले वस्त्र देवघरात कधीही अंथरू नये.
देवघरातील वस्त्रांच्या रंगांनाही विशेष महत्त्व आहे. पिवळा रंग हा सर्वाधिक शुभ मानला जातो. भगवान विष्णू, श्रीकृष्ण आणि भगवान दत्तात्रेय यांना पिवळा रंग अत्यंत प्रिय मानला जातो. पिवळा रंग ज्ञान, मंगल, समृद्धी आणि सकारात्मक ऊर्जेचे प्रतीक आहे. त्यामुळे दैनंदिन पूजेसाठी पिवळ्या रंगाचे वस्त्र अंथरणे अत्यंत शुभ समजले जाते.
पांढरा रंग हा शुद्धता, शांतता आणि सात्त्विकतेचे प्रतीक आहे. भगवान शिव, श्रीगणेश आणि देवी सरस्वती यांच्या पूजेसाठी पांढऱ्या रंगाचे वस्त्र विशेष योग्य मानले जाते. हा रंग मनाला प्रसन्नता देतो, एकाग्रता वाढवतो आणि देवघरातील वातावरण अधिक शांत व निर्मळ बनवतो.
लाल रंग हा शक्ती, उत्साह, मंगल आणि देवीच्या कृपेचे प्रतीक आहे. महालक्ष्मी, दुर्गामाता, अंबाबाई तसेच श्रीगणेश यांच्या पूजेत लाल रंगाला विशेष महत्त्व आहे. नवरात्र, दीपावली, गणेशोत्सव किंवा इतर मोठ्या धार्मिक उत्सवांमध्ये लाल रंगाचे वस्त्र अंथरणे शुभ मानले जाते. हा रंग घरात ऊर्जा, आनंद आणि समृद्धीचे प्रतीक मानला जातो.
भगवा किंवा केशरी रंग हा त्याग, वैराग्य, तपश्चर्या आणि अध्यात्माचे प्रतीक आहे. भगवान शिव, संत, गुरुपरंपरा आणि हनुमानाच्या पूजेसाठी भगव्या रंगाचे वस्त्र योग्य मानले जाते. या रंगामुळे साधना, जप आणि ध्यानासाठी सात्त्विक वातावरण निर्माण होते.
काळा, गडद करडा किंवा मळकट रंग देवघरात वापरणे शक्यतो टाळावे. हिंदू धर्मात काळा रंग तामसिकतेचे प्रतीक मानला जात असल्यामुळे तो देवपूजेत वापरला जात नाही. तसेच फाटलेले, धूळ साचलेले किंवा अपवित्र वस्त्र देवांच्या आसनासाठी वापरणे अशुभ मानले जाते.
देवघरातील वस्त्र अंथरताना ते पूर्णपणे स्वच्छ, धुतलेले आणि शक्य असल्यास इस्त्री केलेले असावे. वस्त्रावर सुरकुत्या नसाव्यात आणि ते मूर्तीच्या आकारानुसार नीट अंथरलेले असावे. देवांच्या आसनासाठी वापरलेले वस्त्र इतर कोणत्याही कारणासाठी वापरू नये. त्यावर पैसे, चाव्या, मोबाईल किंवा इतर वस्तू ठेवणेही अयोग्य मानले जाते.
धर्मशास्त्रानुसार देवघरातील वस्त्र नियमित बदलणे आवश्यक आहे. रोज पूजेनंतर ते झटकून स्वच्छ ठेवावे, आठवड्यातून एकदा धुवावे आणि सण-उत्सवाच्या दिवशी नवीन किंवा स्वच्छ धुतलेले वस्त्र अंथरावे. जर वस्त्र जुने, खराब किंवा रंग उडालेले झाले असेल तर ते बदलणे उचित मानले जाते.
प्रत्येक देवतेच्या स्वरूपानुसार वस्त्रांचा रंग निवडण्याचीही परंपरा आहे. श्रीगणेशासाठी लाल किंवा पिवळा, भगवान विष्णू आणि श्रीकृष्णासाठी पिवळा, भगवान शिवासाठी पांढरा किंवा भगवा, महालक्ष्मीसाठी लाल, सरस्वतीसाठी पांढरा, हनुमानासाठी भगवा किंवा लाल आणि भगवान दत्तात्रेयांसाठी पिवळा किंवा पांढरा रंग शुभ मानला जातो.
देवांच्या मूर्तीखाली अंथरलेले वस्त्र हे भक्तीभावाचे आणि आदराचे प्रतीक आहे. ईश्वराला पवित्र आसन अर्पण करणे म्हणजे त्याच्याविषयीचा सन्मान आणि श्रद्धा व्यक्त करणे होय. स्वच्छ, सात्त्विक आणि शुभ रंगाचे वस्त्र देवघरातील चैतन्य वाढवते, मनाला प्रसन्नता देते आणि पूजा अधिक भावपूर्ण बनवते. त्यामुळे देवघरातील वस्त्र ही केवळ सजावटीची गोष्ट नसून, ती आपल्या श्रद्धेचा, संस्कारांचा आणि धार्मिक परंपरेचा अविभाज्य भाग आहे.
म्हणूनच प्रत्येक घरातील देवघरात स्वच्छ, पवित्र आणि सात्त्विक रंगाचे वस्त्र अंथरावे. पिवळा, पांढरा, लाल किंवा भगवा रंग आणि रेशमी, सुती अथवा मखमली वस्त्रांचा वापर केल्यास देवघराची शोभा वाढतेच, पण त्याचबरोबर घरात आध्यात्मिक वातावरण, शांतता आणि सकारात्मक ऊर्जा टिकून राहण्यासही मदत होते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: धर्मशास्त्रानुसार पिवळा, पांढरा, लाल आणि भगवा रंग शुभ व सात्त्विक मानले जातात.
Ans: भगवान विष्णू, श्रीकृष्ण आणि दत्तात्रेयांसाठी पिवळ्या रंगाचे वस्त्र अंथरणे शुभ मानले जाते.
Ans: हे वस्त्र देवतेचे आसन मानले जाते. त्यामुळे ते श्रद्धा, आदर आणि भक्तीचे प्रतीक मानले जाते.
