मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
जोतिबा आणि यमाई देवी भेटीची परंपरा. ही परंपरा महाराष्ट्रातील अत्यंत प्राचीन सांस्कृतिक आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाची परंपरा आहे. ही परंपरा प्रामुख्याने चैत्र पौर्णिमेच्या यात्रेदरम्यान पाहायला मिळते. जोतिबा आणि यमाई देवीच्या भेटीची काय आहे परंपरा जाणून घ्या
यमाई देवी या शक्तीचे स्वरूप मानल्या जातात. महाराष्ट्रातील अनेक भागांत त्यांची ग्रामदेवता म्हणून पूजा केली जाते. जोतिबा आणि यमाई देवी यांच्यातील नाते लोककथांमधून प्रसिद्ध झाले आहे.
यमाई देवी ही जोतिबाची बहीण मानली जाते. यमाई आणि जोतिबाची भेट ही भाऊ बहिणीची भेट म्हणून पवित्र मानली जाते. चैत्र पौर्णिमेच्या शुभ मुहूर्तावर जोतिबाची पालखी वाजतगाजत यमाईच्या मंदिरात जाते. असे म्हटले जाते की, या दिवशी यमाई देवी आणि जमदग्नी ऋषी यांचा विवाह सोहळा पार पडला म्हणूनच या दिवशी यमाईच्या गाभाऱ्यात अंतरपाठ धरून मंगलअष्टका टाकल्या जातात. ज्याला कल्याण असेही म्हणतात. या परंपरेमागेही एक पौराणिक कथा आहे.
पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा त्रिवार लिंग म्हणजेच जोतिबा राक्षसाच्या संवारासाठी दक्षिण मोहिमेवर घेतले तेव्हा यमाई देवीने रेणुका स्वरुपात त्यांची भेट घेतली. या भेटीत जोतिबाने आपल्या शस्त्रातून जमदग्नींना वेगळे करून यमाईची भेट घडवून आणली यालाच तीन युगाचा विरह संपून केलेला विवाह मानलं जातं. औंधा सूराच्या वधानंतर यमाई आणि केदारनाथाची भेट झाल्याचं सांगितलं जातं. यात्रेदरम्यान ज्योतिबाच्या पालखीतून यमाईसाठी भेटवस्तू जसे की साडी चोळी आणली जाते. यमाईच्या मंदिरात देवाची खट्याळ आणली जाते आणि रितसर पूजा केली जाते. हजारो भाविक या भेटीचे साक्षीदार होण्यासाठी या ठिकाणी गर्दी करतात. ज्योतिबा आणि यमाईची भेट ही केवळ धार्मिक कथा नसून ती शक्ती आणि शिव केदारनाथ यांच्या संयोगाचं प्रतीक मानलं जातं.
या कथेमागे विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक अर्थ सांगितले जातात. काही मान्यतानुसार ही परंपरा स्त्रीशक्तीच्या स्वतंत्र अस्तित्वाचे प्रतीक मानली जाते. तर काही लोककथांनुसार देवीने तपश्चर्या आणि वैराग्याचा मार्ग स्वीकारल्यामुळे विवाह नाकारला. लोकपरंपरेत मात्र हा प्रसंग भक्ती, श्रद्धा आणि देव-देवतांमधील भावनिक नात्याचे प्रतीक म्हणून पाहिला जातो.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: लोकश्रद्धेनुसार चैत्र पौर्णिमेला जोतिबा हे यमाई देवीच्या भेटीस जातात. ही परंपरा महाराष्ट्रात अत्यंत प्रसिद्ध मानली जाते.
Ans: यमाई देवी या शक्तीस्वरूप देवी मानल्या जातात आणि अनेक भागांत ग्रामदेवता म्हणून त्यांची पूजा केली जाते.
Ans: ही कथा श्रद्धा, भक्ती, परंपरा आणि लोकसंस्कृतीचे महत्त्व दर्शवते.
