End FGM : बापरे! अंगावर काटा आणणारी प्रथा; पाहा काय आहे 'महिला जननेंद्रियांची विकृती' आणि का आवश्यक आहे त्याविरुद्ध लढा ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
International Day of Zero Tolerance for FGM 2026 : जगातील अनेक संस्कृतींमध्ये आजही अशा काही प्रथा अस्तित्वात आहेत, ज्या केवळ अमानवी नाहीत तर त्या मानवी हक्कांच्या चिंधड्या उडवणाऱ्या आहेत. अशीच एक भयानक प्रथा म्हणजे ‘महिला जननेंद्रियांची विकृती’ (Female Genital Mutilation – FGM). या प्रथेचा नायनाट करण्यासाठी आणि जगभरातील मुलींना या वेदनेतून मुक्त करण्यासाठी दरवर्षी ६ फेब्रुवारी हा दिवस ‘महिला जननेंद्रियांच्या विकृतीविरुद्ध शून्य सहिष्णुतेचा आंतरराष्ट्रीय दिवस’ म्हणून साजरा केला जातो.
‘महिला जननेंद्रियांची विकृती’ किंवा ज्याला स्थानिक भाषेत ‘खतना’ असेही म्हटले जाते, ही एक अशी प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये वैद्यकीय कारणाशिवाय मुलींच्या जननेंद्रियांचा काही भाग कापला जातो किंवा त्यात बदल केला जातो. ही प्रथा प्रामुख्याने आफ्रिका, मध्य पूर्व आणि आशियातील काही भागांमध्ये धार्मिक किंवा सांस्कृतिक परंपरेच्या नावाखाली पाळली जाते. युनिसेफच्या (UNICEF) आकडेवारीनुसार, आजही जगात कोट्यवधी महिला अशा आहेत ज्यांनी या भयानक वेदनेचा अनुभव घेतला आहे. ही केवळ एक शारीरिक इजा नाही, तर हा त्या मुलीच्या आत्मसन्मानावर केलेला मोठा प्रहार आहे.
हे देखील वाचा : International Women’s Day: धावपळीच्या जीवनात महिलांना होतात ‘हे’ गंभीर आजार? कोणत्या आजारांपासून रहाल सावध
ही प्रथा पूर्णपणे असुरक्षित वातावरणात पार पाडली जाते, ज्याचे परिणाम अत्यंत घातक असतात. यामुळे असह्य वेदना, अतिरक्तस्राव, संसर्ग (Infection) आणि काही वेळा मुलींचा मृत्यूही होतो. दीर्घकालीन परिणामांमध्ये बाळंतपणातील गुंतागुंत, वंध्यत्व आणि लैंगिक समस्यांचा समावेश असतो. मात्र, याही पलीकडे मानसिक आघात (Trauma) अधिक खोल असतो. अनेक महिला आयुष्यभर भीती, नैराश्य आणि न्यूनगंडाच्या छायेत जगतात. म्हणूनच या प्रथेला जागतिक स्तरावर ‘मानवी हक्कांचे उल्लंघन’ मानले जाते.
Momentum to end FGM in Asia is growing. Through joint work by @unfpa and @UNICEF, with support from @dfat, partners are strengthening accountability, addressing medicalization, and closing data gaps. Learn more: https://t.co/Qp5MamvwsY #EndFGM pic.twitter.com/Cp7KsyblPU — UNFPA in Asia and the Pacific (@UNFPAAsiaPac) February 6, 2026
credit – social media and Twitter
संयुक्त राष्ट्रांनी यावर्षी “मुलींच्या आवाजात आवाज मिसळणे” ही संकल्पना मांडली आहे. केवळ कायदे करून ही प्रथा थांबणार नाही, तर समाजातील मानसिकता बदलणे गरजेचे आहे. ज्या ठिकाणी ही प्रथा पाळली जाते, तिथे शिक्षण आणि जनजागृतीचा अभाव असतो. महिलांचे सक्षमीकरण आणि पुरुषांना या विषयावर संवेदनशील बनवणे हाच या समस्येवरील एकमेव उपाय आहे. २०१२ पासून संयुक्त राष्ट्रांनी या दिवसाची सुरुवात केली असून २०३० पर्यंत ही प्रथा पृथ्वीवरून पुसून टाकण्याचे त्यांचे ध्येय आहे.
हे देखील वाचा : 30 नंतर महिलांनी घ्यायलाच हवी शरीराची काळजी, डाएटमध्ये 5 पदार्थांचा करा समावेश रहा हेल्दी
महिला जननेंद्रियांच्या विकृतीविरुद्ध शून्य सहिष्णुतेचा हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की, कोणत्याही परंपरेला मानवाच्या सुरक्षिततेपेक्षा जास्त महत्त्व नसते. प्रत्येक मुलीला तिचे शरीर आणि आरोग्य सुरक्षित ठेवण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. हा दिवस केवळ भाषणे देण्यासाठी नाही, तर त्या मुलींच्या बाजूने उभे राहण्यासाठी आहे ज्या स्वतःसाठी आवाज उठवू शकत नाहीत. चला, आपणही या दुष्टपणाविरुद्ध शून्य सहिष्णुतेचा (Zero Tolerance) निर्धार करूया.
Ans: ६ फेब्रुवारी हा दिवस 'महिला जननेंद्रियांच्या विकृतीविरुद्ध शून्य सहिष्णुतेचा आंतरराष्ट्रीय दिवस' म्हणून पाळला जातो.
Ans: यामुळे अतिरक्तस्राव, संसर्ग, बाळंतपणातील गुंतागुंत आणि कायमस्वरूपी मानसिक आघात (PTSD) यांसारखे गंभीर धोके निर्माण होतात.
Ans: कायदेशीर कठोर शिक्षा, मुलींचे शिक्षण आणि सामाजिक जनजागृतीद्वारे ही प्रथा थांबवण्यासाठी जागतिक स्तरावर प्रयत्न केले जात आहेत.
