गुरुवार, 29 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य AI
इस्लामाबाद: युरोपचे वातावरण वेगाने बदलत आहे. युक्रेन-रशिया युद्ध, पश्चिम आशियातील अस्थिरता, लाल समुद्रातील असुरक्षितता आणि पुरवठा साखळीतील नवीन चिंतेमुळे युरोपियन युनियनला (EU) आपल्या बाह्य भागीदारींचा पुनर्विचार करण्यास प्रवृत्त केले आहे. EU चा ‘ग्लोबल गेटवे’ उपक्रम, चीनचा ‘बेल्ट अँड रोड इनिशिएटिव्ह’ (BRI) आणि EU ची सामरिक स्वातंत्र्याची इच्छा, यांमुळे युरोपला आशिया आणि आखाती प्रदेशाशी जोडणाऱ्या देशांचे भू-राजकीय महत्त्व अधोरेखित झाले आहे. या पार्श्वभूमीमुळे पाकिस्तान युरोपसाठी अधिकाधिक महत्त्वाचा बनला आहे. युरोप आता शासनप्रणालीवरील चर्चा आणि मानवाधिकार यांसारख्या पारंपरिक दृष्टिकोनांच्या पलीकडे पाहत आहे.
जून महिन्यात पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक दार आणि EU च्या परराष्ट्र व्यवहार व सुरक्षा धोरण प्रतिनिधी काजा कल्लास यांच्यात महत्त्वाच्या बैठका झाल्या. इस्लामाबादमधील ८वा पाकिस्तान-EU सामरिक संवाद हे सूचित करतो की हे संबंध एका सामरिक टप्प्यात प्रवेश करत आहेत. पाकिस्तानबाबत युरोपचे प्राधान्यक्रम वेगाने बदलत आहेत.
युरोपियन युनियन हे पाकिस्तानच्या निर्यातीसाठी सर्वात मोठे गंतव्यस्थान आहे. जनरलाइज्ड स्कीम ऑफ प्रेफरन्सेस प्लस (GSP+) ही दोन्ही देशांमधील आर्थिक संबंधांचा पाया आहे. युरोप आपल्या पुरवठा साखळ्यांमध्ये विविधता आणत असल्यामुळे आणि इंडो-पॅसिफिक, दक्षिण आशिया व आखाती प्रदेशात आपला सहभाग अधिक दृढ करत असल्यामुळे पाकिस्तानचे सामरिक स्थान अधिकाधिक महत्त्वाचे बनले आहे.
दक्षिण आशिया, मध्य आशिया, मध्य पूर्व आणि अरबी समुद्राच्या संगमावर वसलेले असल्यामुळे, पाकिस्तान प्रादेशिक व्यापार, ऊर्जा मार्गिका, सागरी सुरक्षा आणि उदयोन्मुख कनेक्टिव्हिटी नेटवर्कसाठी एक महत्त्वाचे स्थान धारण करते. पश्चिम आशियातील अस्थिरता, लाल समुद्रातील सागरी सुरक्षा आणि मजबूत जागतिक पुरवठा साखळ्यांबद्दलच्या सामायिक चिंतांमुळे सततच्या राजकीय संबंधांना चालना मिळाली आहे.
युरोपीय परराष्ट्र धोरणाने लोकशाही, घटनात्मक स्वातंत्र्य आणि मानवाधिकार यांवर भर दिला आहे. पाकिस्तानला या मुद्द्यांवर प्रश्नांना सामोरे जावे लागले आहे, परंतु युरोप या मुद्द्यांकडे दुर्लक्ष करून पाकिस्तानसोबतच्या सहकार्यामागील सामरिक तर्क अधिक मजबूत करत आहे. युरोपच्या मजबूत पुरवठा साखळ्या, सुरक्षित सागरी मार्ग आणि विश्वसनीय प्रादेशिक भागीदारांच्या शोधाने दक्षिण आशिया, मध्य आशिया आणि आखाती प्रदेशाला जोडू शकणाऱ्या देशांचे महत्त्व वाढवले आहे.
पाकिस्तानचे भौगोलिक स्थान, स्थलांतर व्यवस्थापन, सागरी प्रवेश आणि प्रादेशिक संपर्क व्यवस्थेतील वाढती भूमिका या एकत्रित घटकांमुळे त्याचे महत्त्व लक्षणीयरीत्या वाढते. जर युरोपीय धोरणाने पाकिस्तानकडे प्रामुख्याने जीएसपी+ च्या दृष्टिकोनातून पाहणे सुरू ठेवले, तर हा देश बजावू शकणाऱ्या व्यापक भू-राजकीय भूमिकेकडे दुर्लक्ष होण्याचा धोका आहे.
