सोमवार, 26 ऑक्टोबर 2026
NEET Paper Leak: अमेरिकेत वैद्यकीय शोधनिबंध का लीक होत नाहीत, हे एका इन्फ्लुएन्सरने केले स्पष्ट ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
भारतात सध्या वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा ‘नीट’ (NEET UG) प्रश्नपत्रिका फुटीप्रकरणावरून विद्यार्थ्यांचे तीव्र आंदोलन आणि रोष पाहायला मिळत आहे. देशभरातील लाखो विद्यार्थी रस्त्यावर उतरून शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्याची आणि परीक्षा पद्धतीत पारदर्शकतेची मागणी करत आहेत. या संपूर्ण गदारोळात, अमेरिकेत राहणाऱ्या सारिका नावाच्या एका भारतीय सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सरने शेअर केलेला एक व्हिडिओ तुफान व्हायरल होत आहे. या व्हिडिओमध्ये त्यांनी अमेरिकेतील वैद्यकीय प्रवेश परीक्षा ‘एमसीएटी’ (MCAT – Medical College Admission Test) ची रचना आणि तिथली अत्यंत सुरक्षित परीक्षा पद्धती याबद्दल सविस्तर विश्लेषण केले आहे, ज्यामुळे तिथे कधीच पेपर फुटत नाही.
भारतातील ‘नीट’ परीक्षा आणि अमेरिकेतील ‘एमसीएटी’ परीक्षा यांच्यातील मूलभूत फरक समजून घेतल्यास भारतीय परीक्षा पद्धतीतील त्रुटी स्पष्ट होतात. भारतात दरवर्षी २४ लाखांपेक्षा जास्त विद्यार्थी एकाच दिवशी आणि एकाच वेळी ऑफलाइन पद्धतीने ‘नीट’ परीक्षा देतात. याउलट, अमेरिकेत वैद्यकीय शिक्षणासाठी घेतली जाणारी ‘एमसीएटी’ परीक्षा ही पूर्णपणे संगणकावर आधारित (Computer-Based Test) असते. यामुळे प्रश्नपत्रिका छापणे, तिची गोदामांमध्ये साठवणूक करणे आणि हजारो केंद्रांवर ती सुरक्षित पोहोचवणे असा कोणताही वाहतुकीचा किंवा छपाईचा धोका तिथे उद्भवत नाही.
भारतात नीट परीक्षेसाठी लाखो प्रश्नपत्रिकांची छपाई करावी लागते. या प्रश्नपत्रिकांची छपाई करणाऱ्या प्रेसपासून ते परीक्षा केंद्रांपर्यंतचा प्रवास अत्यंत संवेदनशील असतो, आणि याच प्रक्रियेचा गैरफायदा फसवणूक करणाऱ्या टोळ्या किंवा पेपर माफिया घेतात. याउलट, अमेरिकेत परीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्याला प्रत्यक्ष कागदाला हातही लावावा लागत नाही. ‘एमसीएटी’ परीक्षा ही वर्षातून एकाच दिवशी न होता, जानेवारी ते सप्टेंबर दरम्यान जवळपास ३५ वेगवेगळ्या तारखांना आयोजित केली जाते. त्यामुळे परीक्षा केंद्रांवर एकाच वेळी येणारा हजारो विद्यार्थ्यांचा आणि प्रशासनाचा ताण पूर्णपणे कमी होतो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Pakistan Floods: लियाकतपूर क्षणार्धात गेले पाण्याखाली, चिनाब नदीचे रौद्ररूप; पाकिस्तानात पुराचे थैमान, भारताने नाही ‘सोडले पाणी’
त्याशिवाय, अमेरिकेत प्रत्येक विद्यार्थ्याला मिळणारी प्रश्नपत्रिका ही वेगळी असते. संगणकीय प्रणालीद्वारे (Randomized Question Sets) प्रश्नांची निवड केली जाते. जर दोन विद्यार्थी एकमेकांच्या शेजारी बसले असतील, तरी त्यांच्या स्क्रीनवरील प्रश्न आणि त्यांचे अनुक्रम पूर्णपणे वेगळे असतात. नंतर ‘स्कोअर स्केलिंग’ (Score Scaling) आणि ‘नॉर्मलायझेशन’ पद्धतीचा वापर करून सर्व विद्यार्थ्यांच्या गुणांचे समान मूल्यमापन केले जाते. त्यामुळे जर एखाद्या केंद्रावरून एखादा प्रश्न बाहेर आला, तरी त्याचा फायदा दुसऱ्या कोणत्याही उमेदवाराला होऊ शकत नाही.
credit – social media and Twitter
अमेरिकेत ‘एमसीएटी’ परीक्षा आयोजित करण्यासाठी ‘पिअरसन व्हीयू’ (Pearson VUE) सारख्या जागतिक स्तरावरील अत्यंत सुरक्षित आणि विशेष परीक्षा केंद्रांची मदत घेतली जाते. या परीक्षा केंद्रांमध्ये प्रवेश करताना विद्यार्थ्यांची बायोमेट्रिक तपासणी, डिजिटल आयडेंटिफिकेशन आणि पाम-वेन (हताच्या शिरांचे) स्कॅनिंग केले जाते. केंद्राच्या आत मोबाईल फोन, डिजिटल घड्याळे किंवा कोणतेही इलेक्ट्रॉनिक उपकरण नेण्यास सक्त मनाई असते आणि संपूर्ण परीक्षेदरम्यान सीसीटीव्ही (CCTV) व मानवी देखरेख ठेवली जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Ukraine-Russia War: युक्रेनी ड्रोन्सचा रशियावर सलग 6व्या रात्रीही हल्ला; ई-कॉमर्स गोदामे, पॉवर प्लँट्स भस्मसात, अब्जावधींचे नुकसान
भारतातील नीट परीक्षेमध्ये संपूर्ण देशासाठी एकच प्रश्नपत्रिका तयार केली जाते. यामुळे एका ठिकाणी जरी पेपर लीक झाला, तरी त्याचा परिणाम देशभरातील २४ लाखांहून अधिक विद्यार्थ्यांच्या भविष्यावर होतो. अमेरिकेतील प्रणालीमध्ये हीच त्रुटी केंद्रस्थानी ठेवून सुधारणा करण्यात आल्या आहेत. भारतीय शिक्षण पद्धती आणि नॅशनल टेस्टिंग एजन्सीने (NTA) देखील अमेरिकेच्या या डिजिटल, टप्प्याटप्प्याने होणाऱ्या आणि रँडमाइज्ड प्रश्नपत्रिका पद्धतीचा स्वीकार केला, तरच भारतात भविष्यात पेपर फुटीसारख्या गंभीर गुन्ह्यांना पूर्णपणे आळा बसू शकेल, असा सूर आता शिक्षण तज्ज्ञांमधून उमटत आहे.
