रविवार, 2 ऑगस्ट 2026
Nims Dai: जगातील सर्वात धाडसी गिर्यारोहक निर्मल पुर्जा काळाच्या पडद्याआड; ब्रॉड पीकवरील हिमस्खलनात संपूर्ण पथकाचा करुण अंत ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
गिर्यारोहण जगताला आणि जगभरातील अब्जावधी लोकांना कधीही न भरून निघणारा धक्का बसला आहे. ‘अशक्य’ या शब्दाला आपल्या धैर्याने आणि कर्तृत्वाने आव्हान देणारे आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे नेपाळी-ब्रिटिश गिर्यारोहक निर्मल ‘निम्स दाई’ पुरजा (Nirmal ‘Nimsdai’ Purja) यांचे पाकिस्तानच्या ताब्यातील काश्मीरमधील (PoK) काराकोरम पर्वतरांगांमध्ये वसलेल्या ब्रॉड पीक (Broad Peak) पर्वतावर झालेल्या एका विनाशकारी हिमस्खलनात निधन झाले आहे. या दुर्दैवी घटनेत त्यांच्यासोबत मोहिमेवर असलेल्या सर्व १० सदस्यांचाही मृत्यू झाल्याची धक्कादायक बातमी समोर आली आहे.
निर्मल पुर्जा यांच्या ‘एलिट एक्सपेड’ (Elite Exped) या एडव्हेंचर कंपनीने सोशल मीडियावर एका भावूक संदेशाद्वारे या अत्यंत वेदनादायी घटनेची अधिकृत पुष्टी केली आहे. गुरुवारी दुपारी ब्रॉड पीकवर चढाई करत असताना अचानक आलेल्या अक्राळविक्राळ हिमस्खलनाने संपूर्ण पथकाला आपल्या कचाट्यात घेतले. हवामानातील अचानक झालेला प्रतिकूल बदल आणि प्रचंड उंचीमुळे तातडीने बचावकार्य राबवण्यात मोठ्या अडचणी आल्या. पाकिस्तानी लष्कराची हेलिकॉप्टर्स आणि अनुभवी नेपाळी गिर्यारोहकांच्या मदतीने शोधमोहीम राबवली गेली, परंतु दुर्दैवाने या मोहिमेतील एकाही गिर्यारोहकाला वाचवण्यात यश आले नाही.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Wildfire: अमेरिकेत निसर्गाचा भयानक कोप! वॉशिंग्टनच्या जंगलात 2.5 लाख एकरांवर वणव्याचे तांडव; गव्हर्नरकडून आणीबाणी जाहीर
मिळालेल्या माहितीनुसार, निर्मल पुर्जा यांच्या नेतृत्वाखालील या मोहिमेत जगभरातील विविध देशांतील अनुभवी गिर्यारोहक सहभागी झाले होते. या १० सदस्यांच्या संघात ५ नेपाळी गिर्यारोहक, पाकिस्तानचे प्रसिद्ध गिर्यारोहक सोहेल सखी, ओमानच्या पहिल्या महिला एव्हरेस्टवीर नधिरा अहमद अब्दुल्ला अल हार्थी, अमेरिकेच्या मॅलरी गेस, एक चिनी नागरिक आणि आणखी एका परदेशी नागरिकाचा समावेश होता.
या अपघातात निर्मल पुर्जा यांचे अत्यंत विश्वासू सहकारी, प्रख्यात गिर्यारोहक पुर बहादूर गुरुंग (युक्त) आणि निमा शेर्पा यांनीही आपला जीव गमावला आहे. या सर्व धाडसी वीरांच्या अचानक निघून जाण्यामुळे आंतरराष्ट्रीय पर्वतारोहण समुदायात तीव्र दुःखाची लाट पसरली आहे. नेपाळचे पंतप्रधान बालेंद्र शाह यांनीही सोशल मीडियाद्वारे या दुर्दैवी घटनेवर खोल दुःख व्यक्त करत श्रद्धांजली वाहिली आहे.
निर्मल पुर्जा हे केवळ एक सामान्य गिर्यारोहक नव्हते, तर ते आधुनिक गिर्यारोहण इतिहासातील सर्वात क्रांतिकारक व्यक्तिमत्त्व मानले जात होते. २०१९ मध्ये त्यांनी ‘प्रोजेक्ट पॉसिबल’ (Project Possible) नावाची एक अभूतपूर्व मोहीम हाती घेतली होती. जगातील ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीची सर्व १४ सर्वोच्च शिखरे सर करण्याचा विक्रम यापूर्वी दक्षिण कोरियन गिर्यारोहकाच्या नावावर होता, ज्यासाठी तब्बल ७ वर्षे आणि ११ महिने लागले होते.
परंतु निम्स दाई आणि त्यांच्या टीमने हा अशक्यप्राय वाटणारा पराक्रम अवघ्या ६ महिने आणि ६ दिवसांत (१८९ दिवस) पूर्ण करून संपूर्ण जगाला अचंबित केले. या ऐतिहासिक मोहिमेदरम्यान त्यांनी एकामागोमाग एक ६ मोठे जागतिक विक्रम प्रस्थापित केले: १. ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीच्या जगातील सर्व १४ शिखरांवर सर्वात जलद चढाई करण्याचा विक्रम. २. पूरक ऑक्सिजनशिवाय (Supplementary Oxygen) सर्व १४ आठ-हजारी शिखरांवर सर्वात जलद यशस्वी चढाई. ३. ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीच्या पर्वतांच्या खऱ्या शिखरांवर (True Summits) सर्वाधिक वेळा यशस्वी चढाई. ४. पूरक ऑक्सिजन न वापरता माउंट एव्हरेस्ट, ल्होत्से आणि मकालू या तीन सर्वात कठीण शिखरांवर ४८ तासांत चढाई. ५. ऑक्सिजन सिलिंडरशिवाय माउंट एव्हरेस्ट आणि ल्होत्से सर करणारे सर्वात ज्येष्ठ / वेगवान नेपाळी नागरिक. ६. सर्वात धोकादायक मानल्या जाणाऱ्या K2 पर्वतावर हिवाळ्यात पहिली यशस्वी चढाई करण्याचा ऐतिहासिक पराक्रम.
निर्मल पुर्जा यांच्या या अविश्वसनीय कामगिरीवर २०२१ मध्ये नेटफ्लिक्सने ’14 Peaks: Nothing Is Impossible’ नावाचा डॉक्युमेंटरी चित्रपट प्रदर्शित केला. या चित्रपटामुळे निर्मल पुर्जा यांचे नाव जगभरातील घराघरांत पोहोचले. अत्यंत कठीण हवामान, तांत्रिक अडचणी, आर्थिक समस्या आणि मृत्यूशी मारलेली गाठ या सगळ्यावर मात करत त्यांनी निर्माण केलेला हा इतिहास लाखो तरुणांसाठी ‘ध्येय गाठण्याची’ प्रेरणा बनला. “माणसाची क्षमता ही त्याच्या कल्पनाशक्तीपेक्षा खूप मोठी असते,” हा त्यांचा विचार या चित्रपटातून जगासमोर आला.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Idaho Shooting: अमेरिकेत गन कल्चरचा थरार; आयडाहोतील शॉपिंग सेंटरमध्ये माथेफिरूचा अंदाधुंद गोळीबार, 3 ठार अन् 7 हून अधिक जखमी
१७ जानेवारी २०२१ रोजी निर्मल पुर्जा यांच्या नेतृत्वाखालील १० नेपाळी गिर्यारोहकांच्या टीमने जगातील दुसऱ्या क्रमांकाच्या सर्वोच्च आणि सर्वात धोकादायक मानल्या जाणाऱ्या K2 पर्वतावर हिवाळ्यात प्रथमच पाऊल ठेवले. K2 पर्वताचा शोध १८५६ मध्ये लागला होता, परंतु पुढील १६५ वर्षे हिवाळ्याच्या काळात (Winter Ascent) या पर्वताच्या शिखरावर पोहोचणे कोणत्याही मानवाला शक्य झाले नव्हते. निम्स दाई यांच्या नेतृत्वाखालील नेपाळी संघाने एकमेकांचे हात पकडून, नेपाळचे राष्ट्रगीत गात K2 च्या शिखरावर प्रवेश केला आणि इतिहास घडवला.
निर्मल पुर्जा यांचा जन्म नेपाळमध्ये झाला. त्यांचे वडील भारतीय लष्करात गुरखा रेजिमेंटमध्ये होते, तर त्यांचे भाऊ ब्रिटिश गुरखा दलात कार्यरत होते. निर्मल स्वतः वयाच्या १८ व्या वर्षी ब्रिटिश लष्कराच्या प्रसिद्ध ‘गुरखा ब्रिगेड’मध्ये (Brigade of Gurkhas) दाखल झाले. त्यानंतर त्यांनी अत्यंत खडतर अशी ब्रिटिश रॉयल नेव्हीची स्पेशल बोट सर्व्हिस (SBS) ही स्पेशल फोर्सेस युनिट जॉईन केली.
सैन्यातील १६ वर्षांच्या सेवेदरम्यान त्यांच्यात कोणत्याही संकटाला आत्मविश्वासाने तोंड देण्याची क्षमता विकसित झाली. २०१२ मध्ये एव्हरेस्ट बेस कॅम्पच्या ट्रॅकदरम्यान त्यांना पर्वतांचे वेड लागले आणि २०१८ मध्ये त्यांनी सैन्यातून निवृत्ती घेऊन पूर्णवेळ गिर्यारोहणाला आपले जीवन समर्पित केले.
नेपाळमधील शेर्पा आणि स्थानिक गिर्यारोहक अनेक दशकांपासून परदेशी पर्यटकांना पर्वत सर करण्यात मदत करत होते. परंतु आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या शेर्पांना केवळ ‘गाइड’ किंवा ‘ओझे वाहणारे’ म्हणून पाहिले जात असे. निर्मल पुर्जा यांनी या मानसिकतेला छेद दिला. त्यांनी जगाला दाखवून दिले की, नेपाळी गिर्यारोहक आणि शेर्पा हे जगातील सर्वात सक्षम आणि सर्वोत्तम पर्वतारोही आहेत. त्यांनी शेर्पा समाजाचा सन्मान जागतिक पटलावर मिळवून देण्यासाठी अथक प्रयत्न केले.
ब्रॉड पीक (८,०५१ मीटर) हा जगातील १२ व्या क्रमांकाचा सर्वोच्च पर्वत आहे. K2 च्या अगदी जवळ असलेल्या या पर्वताची चढाई अत्यंत कठीण आणि निसरडी मानली जाते. निर्मल पुर्जा नेहमी म्हणायचे की, “आम्ही पर्वतांवर विजय मिळवत नाही, तर पर्वत आम्हाला त्यांच्यावर चढण्याची परवानगी देतात.” निसर्गाच्या याच अथांग नियमांपुढे एका महान वीराला आपला प्राण गमवावा लागला.
निर्मल ‘निम्स दाई’ पुर्जा यांचे अचानक निघून जाणे हे गिर्यारोहण विश्वासाठी कधीही भरून न येणारे नुकसान आहे. त्यांनी जगाला दिलेला ‘Nothing is Impossible’ हा संदेश येणाऱ्या अनेक पिढ्यांना संकटांशी लढण्याची आणि आपली स्वप्ने पूर्ण करण्याची ताकद देत राहील.
