रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
सौदी अरेबियाने पाकिस्तानचे 'आफ्रिकन स्वप्न' उद्ध्वस्त केले, सुदानला होणारा शस्त्रविक्री प्रकल्प थांबवला, मुनीर यांना अडचणीत आणले ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Saudi Arabia cancels Pakistan Sudan weapon deal : जागतिक भू-राजकारणातून आणि संरक्षण क्षेत्रातून एक अत्यंत धक्कादायक आणि मोठी बातमी समोर येत आहे. आफ्रिकन देशांमध्ये एक मोठा संरक्षण निर्यातदार (Defense Exporter) आणि प्रभावशाली खेळाडू बनण्याच्या पाकिस्तानच्या महत्त्वाकांक्षेला मोठा धक्का बसला आहे. विशेष म्हणजे हा फटका दुसऱ्या कोणी नसून पाकिस्तानचा सर्वात जवळचा आणि आर्थिक संकटसमयी धावून जाणारा मित्र देश सौदी अरेबियाने दिला आहे. पाकिस्तानने आफ्रिकन खंडात आपले पाय रोवण्यासाठी आणि तेथील सुरक्षा बाजारपेठ हस्तगत करण्यासाठी आखलेला एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आराखडा सौदीच्या एका निर्णयामुळे पूर्णपणे कोलमडला आहे.
‘द डिप्लोमॅट’ने दिलेल्या एका खळबळजनक अहवालानुसार, सौदी अरेबियाने सुदानसोबतच्या प्रस्तावित १.५ अब्ज डॉलर्सच्या (सुमारे १२५ अब्ज रुपयांपेक्षा जास्त) शस्त्र करारासाठी पाकिस्तानला दिला जाणारा आर्थिक निधी (Funding) रोखला आहे. एवढेच नव्हे तर सौदीने इस्लामाबादला हा करार पूर्णपणे रद्द करण्याचे स्पष्ट आदेश दिले आहेत. पाकिस्तानी लष्कराचे प्रमुख जनरल आसिम मुनीर आणि पंतप्रधान शाहबाज शरीफ हे दोघेही गेल्या काही महिन्यांपासून आफ्रिकेत पाकिस्तानचा लष्करी प्रभाव वाढवण्यासाठी अहोरात्र प्रयत्न करत होते. मात्र, सौदीच्या या पावलामुळे पाकिस्तानच्या जागतिक मुत्सद्देगिरीच्या आणि लष्करी ताकदीच्या मर्यादा पुन्हा एकदा जगासमोर उघड्या पडल्या आहेत.
हा संरक्षण करार पाकिस्तानच्या इतिहासातील आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या शस्त्र निर्यात करारांपैकी एक मानला जात होता. या कराराच्या माध्यमातून पाकिस्तानला आफ्रिकेतील संघर्षग्रस्त आणि अत्यंत संवेदनशील बाजारपेठेत कायमस्वरूपी प्रवेश मिळणार होता. या अब्जावधी डॉलर्सच्या पॅकेजमध्ये पाकिस्तानची स्वतःची के-८ काराकोरम (K-8 Karakoram) हलकी लढाऊ विमाने, शेकडो अत्याधुनिक ड्रोन, चिलखती वाहने आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने पाठवली जाणारी चीन-निर्मित प्रगत हवाई संरक्षण प्रणाली (Advanced Air Defense Systems) समाविष्ट होती.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Iran: ‘पश्चिम आशियातील संबंध कायमस्वरूपी बदलू शकतात,’ स्वित्झर्लंडमध्ये इराणसोबतच्या चर्चेवर जेडी व्हान्स यांचे मोठे विधान
जर हा करार यशस्वी झाला असता, तर पाकिस्तान केवळ शस्त्र पुरवठा करणारा देश राहिला नसून आफ्रिकेतील देशांतर्गत वादांमध्ये आणि संघर्षांमध्ये एक प्रमुख ‘सुरक्षा शक्ती’ (Security Power) म्हणून उदयास आला असता. परंतु, सौदी अरेबियाने अचानक घेतलेल्या माघारीमुळे पाकिस्तानला एका कटू सत्याची जाणीव झाली आहे, ती म्हणजे पाकिस्तानची आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील पोहोच आणि निर्णय घेण्याची क्षमता ही स्वतःच्या ताकदीवर नसून पूर्णपणे बाह्य आर्थिक समर्थकांवर (External Backers) अवलंबून आहे.
गेल्या अनेक दशकांपासून पाकिस्तान स्वतःला मुस्लिम जगाचा (Muslim World) तारणहार आणि एकमेव अण्वस्त्रधारी मुस्लिम राष्ट्र म्हणून सादर करत आला आहे. याच ऐतिहासिक कथानकाचा (Narrative) फायदा घेत इस्लामाबादने मुस्लिम राष्ट्रांमध्ये आपले राजनैतिक वजन वाढवण्याचा प्रयत्न केला आहे. भूतकाळात इस्रायलविरुद्धच्या संघर्षात अरब देशांना उघड पाठिंबा देणे असो, सोव्हिएत युनियनच्या काळात अफगाण मुजाहिदीनला मदत करणे असो किंवा युगोस्लाव्हियाच्या युद्धादरम्यान बोस्नियन मुस्लिम लढवय्यांच्या पाठीशी उभे राहणे असो; पाकिस्तानने नेहमीच स्वतःला इस्लामी हितांचा रक्षक दाखवण्याचा प्रयत्न केला.
सुदानसोबतचा हा शस्त्र करार देखील याच धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग होता. याद्वारे पाकिस्तानला केवळ आर्थिक फायदाच मिळवायचा नव्हता, तर मुस्लिम-बहुल आफ्रिकन देशांमध्ये आपला राजनैतिक दर्जा उंचावून ऑर्गनायझेशन ऑफ इस्लामिक कोऑपरेशन (OIC) आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) मंचावर भारताला शह देण्यासाठी आपले मत मजबूत करायचे होते. नायजेरिया, इथिओपिया आणि हॉर्न ऑफ आफ्रिका (Horn of Africa) मधील इतर देशांचे दरवाजे पाकिस्तानसाठी उघडणार होते, ज्यावर आता सौदीने पाणी फेरले आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Iran: ‘पश्चिम आशियातील संबंध कायमस्वरूपी बदलू शकतात,’ स्वित्झर्लंडमध्ये इराणसोबतच्या चर्चेवर जेडी व्हान्स यांचे मोठे विधान
या धक्कादायक घडामोडीचे परिणाम केवळ सुदानपुरतेच मर्यादित राहणारे नाहीत. संरक्षण वर्तुळातील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सौदी अरेबिया सध्या आफ्रिकन खंडातील आपल्या संपूर्ण भू-राजकीय आणि आर्थिक धोरणांचे पुनर्मूल्यांकन (Re-evaluation) करत आहे. याचा थेट फटका पाकिस्तानच्या लिबियासोबत होऊ घातलेल्या आणखी एका प्रस्तावित ४ अब्ज डॉलर्सच्या (सुमारे ३३० अब्ज रुपयांहून अधिक) संरक्षण कराराला बसण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
जर सौदीच्या दबावामुळे सुदानपाठोपाठ पाकिस्तानचा लिबियासोबतचा हा महाकाय करारही बारगळला, तर आफ्रिकेत स्वतःला एक जागतिक सुरक्षा भागीदार म्हणून स्थापित करण्याचे जनरल आसिम मुनीर यांचे स्वप्न पूर्णपणे धुळीस मिळेल. पाकिस्तानच्या लष्करी-औद्योगिक संकुलाला (Military-Industrial Complex) आर्थिक गर्तेतून बाहेर काढण्याचा हा प्रयत्न अयशस्वी ठरल्याने पाकिस्तानच्या अंतर्गत राजकारणात आणि लष्करामध्ये तीव्र अस्वस्थता पसरली आहे.
