गुरुवार, 6 ऑगस्ट 2026
ट्रम्प यांनी दुसऱ्या महायुद्धासारखा भीषण हल्ला का रोखला? इराणच्या 'अशा' एका कॉलमुळे टळले महायुद्ध ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
मध्य पूर्वेतील (Middle East) अमेरिका आणि इराण यांच्यातील लष्करी संघर्ष आज संपूर्ण जगासाठी चिंतेचा विषय बनला आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यात उघड युद्ध सुरू नसले तरी, दोन्ही देशांमधील तणाव आतापर्यंतच्या सर्वात टोकाच्या टप्प्यावर पोहोचला होता. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प (Donald Trump) यांनी नुकताच एक खळबळजनक खुलासा करताना सांगितले की, अमेरिकन सैन्य इराणवर ‘दुसऱ्या महायुद्धानंतरचा सर्वात मोठा आणि भीषण हल्ला’ (Biggest Attack Since World War II) करण्याच्या अगदी उंबरठ्यावर उभे होते. मात्र, शेवटच्या क्षणी ट्रम्प यांनी हा विनाशकारी हल्ला रोखण्याचा निर्णय घेतला. लष्करी ताकदीचा वापर करून इराणचे संपूर्ण अस्तित्व धोक्यात आणण्याऐवजी ट्रम्प यांनी शांतता, मुत्सद्देगिरी आणि राजनैतिक कराराला (Diplomatic Deal) प्राधान्य का दिले? यामागे जागतिक राजकारण, अर्थकारण आणि आखाती देशांची मोठी मध्यस्थी कारणीभूत ठरली आहे.
व्हाईट हाऊसमध्ये पत्रकारांशी संवाद साधताना आणि आपल्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर माहिती देताना डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबतच्या या संभाव्य युद्धावर अत्यंत स्पष्ट भूमिका मांडली. ट्रम्प म्हणाले, “आम्ही इराणवर असा हल्ला करण्यासाठी पूर्णपणे तयार होतो, जो दुसऱ्या महायुद्धानंतर जगात कोणीही पाहिला नसेल. आमचे सैन्य सज्ज होते. परंतु, मला निष्पाप लोकांची जीवितहानी आणि प्रचंड विनाश नको आहे. जर एका कराराद्वारे ही समस्या सुटणार असेल, तर युद्धाऐवजी कराराला प्राधान्य देणे अधिक योग्य आहे.” ट्रम्प यांच्या दाव्यानुसार, इराण आणि आखाती देशांमधील राष्ट्रप्रमुखांनी त्यांना संपर्क साधून लष्करी कारवाई रोखण्याची आणि चर्चेतून मार्ग काढण्याची विनंती केली.
जरी ट्रम्प यांनी तात्पुरती लष्करी कारवाई रोखली असली, तरी त्यांनी इराणला स्पष्ट संदेश दिला आहे की ही सवलत अंतिम नाही. “इराणकडे कधीही अण्वस्त्रे असू शकत नाहीत,” या आपल्या सर्वात महत्त्वाच्या आणि जुन्या भूमिकेचा पुनरुच्चार त्यांनी केला. ट्रम्प यांच्या रणनीतीनुसार, इराणच्या अणुऊर्जा प्रकल्पांवर किंवा ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर व्यापक बाँबफेक केल्यास संपूर्ण मध्य पूर्वेत पेट घेईल आणि दोन्ही बाजूंचे कधीही न भरून येणारे नुकसान होईल. इराणला आर्थिक आणि लष्करीदृष्ट्या झुकवून कराराच्या टेबलवर आणणे हा ट्रम्प यांचा प्राथमिक हेतू आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की, इराणने अमेरिकन सैन्याचा आणि दबावाचा आदर केला पाहिजे, अन्यथा लष्करी पर्यायाची दारे अजूनही पूर्णपणे बंद झालेली नाहीत.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Imran Khan Release: 27 सप्टेंबरला इस्लामाबादला घेराव; इम्रान खान यांच्यासाठी PTIचा पाकिस्तानात आरपारच्या संघर्षाचा इशारा
गेल्या काही महिन्यांपासून सुरू असलेल्या या संघर्षात अमेरिका आणि इराण या दोघांचेही प्रचंड आर्थिक आणि लष्करी नुकसान झाले आहे. अमेरिकेने यापूर्वीच इराणचे अनेक लष्करी तळ, क्षेपणास्त्र केंद्रे आणि महत्त्वाच्या आस्थापना उद्ध्वस्त केल्या आहेत. मात्र, अल जझीरा आणि इतर आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, हा लष्करी संघर्ष दीर्घकाळ ताणल्यास अमेरिकेलाही अब्जावधी डॉलर्सचा फटका बसत आहे. अमेरिकन सैन्य मध्य पूर्वेत तैनात ठेवणे, विमानवाहू नौकांचे रक्षण करणे आणि रोजच्या लष्करी मोहिमा चालवणे ट्रम्प प्रशासनासाठी आर्थिकदृष्ट्या अत्यंत महागडे ठरत आहे. त्यामुळे ट्रम्प यांना आता हा प्रदीर्घ युद्धजन्य तणाव संपवून एका ठोस आणि फायदेशीर करारावर शिक्कामोर्तब करायचे आहे.
या संपूर्ण संघर्षाचा मुख्य केंद्रबिंदू म्हणजे जागतिक खनिज तेलाच्या वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाणारी ‘होर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz). जगातील एकूण तेलाच्या २० टक्क्यांहून अधिक वाहतूक याच अरुंद सागरी मार्गावरून होते. अमेरिकेने इराणच्या तेल निर्यातीवर आणि सागरी वाहतुकीवर नाकेबंदी (Naval Blockade) लादली आहे. या पार्श्वभूमीवर इराणच्या वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांनी आणि इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सने (IRGC) अमेरिकेला कठोर इशारा दिला आहे. इराणचे म्हणणे आहे की, जर अमेरिकेने सागरी मार्गात इराणी जहाजांना रोखणे आणि आर्थिक नाकेबंदी चालूच ठेवली, तर तेहरान गप्प बसणार नाही. जर इराणी जहाजांना आणि तेलवाहू नौकांना मोकळा मार्ग मिळाला नाही, तर इराणी सैन्य होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या अमेरिकन आणि त्यांच्या मित्रदेशांच्या जहाजांना थेट लक्ष्य करेल.
इराणच्या या थेट धमकीमुळे आणि सौदी अरेबिया, कतार, संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांसारख्या आखाती देशांच्या आग्रहामुळे ट्रम्प यांनी आपल्या आक्रमक धोरणात बदल केला. सौदी अरेबियाला भीती होती की जर अमेरिकेने इराणच्या ऊर्जा क्षेत्रावर महायुद्धासारखा मोठा हल्ला केला, तर इराण प्रत्युत्तर म्हणून सौदी आणि कतारमधील तेल अन् गॅस क्षेत्रांवर क्षेपणास्त्रे डागेल, ज्यामुळे जागतिक तेलाचे भाव गगनाला भिडतील. यामुळेच सौदीच्या क्राऊन प्रिन्सने ट्रम्प यांच्याशी तातडीने चर्चा करून लष्करी कारवाई थांबवण्याची विनंती केली.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Bangladesh : बांगलादेशचा स्टार क्रिकेटपटू शकिब अल हसनच्या घरावर अज्ञात समाजकंटकांचा हिंसक हल्ला; घर पेटवण्याचा प्रयत्न
सध्या अमेरिका, इराण आणि ओमानच्या मध्यस्थीने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षित वाटेसाठी आणि अण्वस्त्र कार्यक्रमावर मर्यादा आणण्यासाठी चर्चा सुरू आहे. जर दोन्ही देशांमध्ये सर्वसमावेशक करार झाला, तर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तणाव कायमचा संपुष्टात येऊ शकतो आणि जागतिक बाजारातील तेलाचे दर स्थिर होऊ शकतात. परंतु, इराणच्या अंतर्गत राजकारणात कट्टरपंथी गट अजूनही अमेरिकेवर विश्वास ठेवण्यास तयार नाहीत आणि ते सैन्याला हाय अलर्टवर ठेवत आहेत.
थोडक्यात सांगायचे तर, ट्रम्प यांनी इराणवर दुसऱ्या महायुद्धाच्या धर्तीवर हल्ला न करण्याचे मुख्य कारण म्हणजे – संभाव्य मानवी जीवितहानी टाळणे, आखाती मित्रदेशांच्या तेल क्षेत्रांचे रक्षण करणे, वाढता आर्थिक खर्च रोखणे आणि कराराच्या माध्यमातून इराणला अण्वस्त्रांपासून दूर ठेवणे. आता आगामी काही दिवसांतील राजनैतिक वाटाघाटींवरच हे ठरेल की, मध्य पूर्वेत शांतता प्रस्थापित होते की पुन्हा एकदा युद्धाचे ढग दाटून येतात.
