पेट्रोलला पर्याय म्हणून पिकांचे अवशेष वापरले जातील, २जी इथेनॉलमुळे तणाव दूर होईल, ज्यामुळे शेतकरी आणि पर्यावरण या दोघांनाही मोठा फायदा होईल. ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Benefits of second generation ethanol for farmers : भारतात अलिकडच्या काळात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती आणि त्यांचा वाढता वापर हा एक अत्यंत चिंतेचा विषय बनला आहे. भारताला आपल्या गरजेचा मोठा हिस्सा परकीय देशांतून आयात करावा लागतो, ज्यामुळे देशाचा अथांग पैसा बाहेर जातो. या समस्येवर मात करण्यासाठी केंद्र सरकारने इथेनॉल मिश्रणाचा (Ethanol Blending) मार्ग निवडला आहे. परंतु, आता ही चर्चा केवळ सामान्य इथेनॉलपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. वाहन आणि इंधन क्षेत्रात एका नवीन आणि अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञानाचा उदय झाला आहे, ज्याला २जी इथेनॉल (2G Ethanol) किंवा दुसऱ्या पिढीचे इथेनॉल म्हटले जात आहे. हे तंत्रज्ञान केवळ भारताचे इंधन संकटच मिटवणार नाही, तर देशातील शेती व्यवस्था आणि पर्यावरणाचा चेहरामोहरा बदलून टाकण्याची क्षमता ठेवते.
इथेनॉलचे प्रामुख्याने वेगवेगळे प्रकार पडतात. यापूर्वी जे इथेनॉल वापरले जात होते, त्याला पहिल्या पिढीचे किंवा ‘१जी इथेनॉल’ (1G Ethanol) म्हटले जाते. हे इथेनॉल प्रामुख्याने उसाचा रस, मळी, किंवा खाण्यायोग्य धान्य (जसे की मका, खराब झालेले तांदूळ) यांपासून तयार केले जाते. यामुळे इंधन तर मिळते, परंतु भविष्यात अन्नधान्याची कमतरता किंवा अन्नसुरक्षेचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो, अशी भीती तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात होती.
हे देखील वाचा : एकाच घरात चार-चार कार! गाड्यांचे वेड ठरतेय का वाहतूक कोंडीचे कारण
यावर जालीम उपाय म्हणून शास्त्रज्ञांनी ‘२जी इथेनॉल’ (Second Generation Ethanol) शोधून काढले. याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, हे इथेनॉल कोणत्याही अन्नधान्यापासून किंवा उसाच्या रसापासून बनवले जात नाही. तर शेतात पीक कापणी झाल्यानंतर जो कचरा शिल्लक राहतो, त्यापासून याची निर्मिती केली जाते. यामध्ये प्रामुख्याने तांदळाची पराळी, गव्हाचे काड, उसाचा चोथा (Bagasse), मक्याची कणसे, बांबू आणि अगदी वाळलेले गवत यांसारख्या टाकाऊ गोष्टींचा समावेश होतो. यामुळे देशाच्या अन्नसुरक्षेला कोणताही धक्का न लावता उत्तम दर्जाचे जैविक इंधन (Bio-fuel) तयार करणे शक्य झाले आहे.
शेतातील साध्या कचऱ्यापासून वाहने पळवणारे हाय-टेक इंधन तयार करण्याची प्रक्रिया अतिशय रंजक आणि आधुनिक तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. ही प्रक्रिया प्रामुख्याने खालील टप्प्यांमध्ये पूर्ण केली जाते:
हे देखील वाचा : Black-White च्या रंगांत हरवतेय का ऑटोमोबाईलची दुनिया? विविध रंगी गाड्या होतायत इतिहासजमा
२जी इथेनॉलची उपयुक्तता केवळ कार किंवा बाईक चालवण्यापुरती मर्यादित नाही, तर याचे जागतिक स्तरावर अनेक मोठे फायदे आहेत. सध्या विमान वाहतूक क्षेत्रातून होणारे कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठी जगभरात प्रयत्न सुरू आहेत. या २जी इथेनॉलचा वापर करून शाश्वत विमान इंधन (Sustainable Aviation Fuel – SAF) तयार केले जात आहे, जे भविष्यात विमानांमध्ये वापरले जाईल.
#EBP Programme Key Achievements & What’s Next❗️ ⮞ Saved ₹1.84 lakh crore in foreign exchange
⮞ Substituted 302 lakh metric tonnes of #crude oil
⮞ Reduced CO₂ emissions by 909 lakh metric tonnes
⮞ Generated an additional ₹1.58 lakh crore in income for farmers ➥ E85, a… pic.twitter.com/l1ZDqmxAg1 — PIB India (@PIB_India) June 5, 2026
credit – social media and Twitter
याशिवाय, वेगवेगळ्या रसायनांच्या निर्मितीमध्ये, औषधनिर्माण क्षेत्रात (Pharmaceuticals), सौंदर्यप्रसाधने (Cosmetics) आणि रंगांच्या (Paints) उद्योगातही याला प्रचंड मागणी आहे. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, पर्यावरणाला कोणतीही हानी न पोहोचवता सहजपणे मातीत विरघळणारे, म्हणजेच विघटनशील बायोप्लास्टिक (Bioplastic) तयार करण्यासाठीही २जी इथेनॉल हा एक मुख्य कच्चा माल म्हणून उदयास येत आहे.
भारतामध्ये, विशेषतः उत्तर भारतात (पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश) दरवर्षी हिवाळ्याच्या सुरुवातीला शेतातील पराळी किंवा पिकांचे अवशेष जाळण्याची मोठी अनिष्ट प्रथा आहे. यामुळे दिल्ली आणि आसपासच्या परिसरात हवेच्या प्रदूषणाचा स्तर गंभीर होतो, ज्यामुळे नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात येते. २जी इथेनॉल तंत्रज्ञान या समस्येला कायमचे संपवू शकते.
आता शेतकरी हा कचरा शेतात न जाळता तो इथेनॉल कंपन्यांना विकू शकतील. यामुळे शेतकऱ्यांना पिकाच्या उत्पन्नासोबतच टाकाऊ कचऱ्यातूनही अतिरिक्त आणि हमखास उत्पन्न मिळेल. दुसरीकडे, या कचऱ्याचा वापर इंधनासाठी झाल्यामुळे देशातील हवेचे प्रदूषण कमी होईल आणि कार्बन उत्सर्जनात घट होऊन जागतिक तापमान वाढीच्या संकटाविरुद्ध भारताला मोठी ताकद मिळेल. हे तंत्रज्ञान खऱ्या अर्थाने भारताला आत्मनिर्भर आणि पर्यावरणपूरक बनवणारे ठरणार आहे.
