शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
RBI Gold Reserves 2025: डॉलर पेक्षा सोने सुरक्षित? आरबीआयच्या रणनीतीमुळे परकीय चलन साठ्यात बदल (फोटो-सोशल मीडिया)
RBI Gold Reserves 2025: अमेरिकन ट्रेझरी बाँडमधील भारतीय रिझर्व्ह बँक (Reserve Bank Of India) ची गुंतवणूक २०० अब्ज डॉलर्सच्या खाली घसरली आहे. गेल्या ऑक्टोबर २०२५ च्या अखेरीस अमेरिकेच्या ट्रेझरी बाँडमधील भारताची गुंतवणूक सुमारे १९० अब्ज डॉलर्सपर्यंत पसरली आहे, जी एका वर्षापूर्वीच्या तुलनेत ५०.७ अब्ज डॉलर्सने कमी आहे. हा ट्रेंड फक्त भारतापुरता मर्यादित नाही. चीन, ब्राझील, सौदी अरेबिया आणि हाँगकाँग सारख्या अनेक देशांनीही अमेरिकन ट्रेझरी बाँडमधील त्यांची होल्डिंग कमी केली आहे. याच काळात, आरबीआयने त्यांच्या सोन्याच्या साठ्यात वाढ केली आहे. ऑक्टोबर २०२५ च्या अखेरीस, मध्यवर्ती बँकेकडे ८८०.१८ मेट्रिक टन सोने होते, जे एका वर्षांपूर्वी ८६६.८ मेट्रिक टन होते.
२६ सप्टेंबरपर्यंत, एकूण परकीय चलन साठ्यात सोन्याचा वाटा १३.६१% पर्यंत वाढला, जी एका वर्षापूर्वी ९.३% होता. आयडीएफसी फर्स्ट बँकेच्या मुख्य अर्थशास्त्रज्ञ गौरा सेनगुप्ता यांच्या मते, अमेरिका आणि इतर विकसित देशांमध्ये वाढत्या आर्थिक दबावामुळे बाँड उत्पन्नात वाढ झाली आहे, ज्यामुळे ट्रेझरी बाँडमध्ये मूल्यांकन तोटा होण्याचा धोका वाढला आहे. हा धोका कमी करण्यासाठी, आरबीआयसह अनेक मध्यवर्ती बँका आता त्यांच्या सोन्याच्या (Gold) होल्डिंगमध्ये वाढ करत आहेत. रशिया-युक्रेन युद्धापासून, जागतिक स्तरावर मध्यवर्ती बँकांनी डॉलरवरील त्यांचे अवलंबित्व कमी करण्यास आणि सुरक्षित-निवासस्थान म्हणून सोन्याला प्राधान्य देण्यास सुरुवात केली आहे. ब्लूमबर्गच्या आकडेवारीनुसार, ३१ ऑक्टोबर २०२४ आणि ३१ ऑक्टोबर २०२५ रोजी होणाऱ्या अमेरिकन ट्रेझरी नोट्समधील भारताच्या होल्डिंगमध्ये जवळपास २१ टक्क्यांनी घट झाली.
ही घसरण अशा वेळी झाली जेव्हा अमेरिकन बाँड मार्केटमधील उत्पन्न मुख्य आकर्षक होते. १० वर्षाच्या अमेरिकन ट्रेझरीवरील ४० ते ४.८ टक्क्याच्या आसपास होते. सामान्यत परदेशी उत्पन्न ४.० कमी केले, अर्थशास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की, हे केवळ उत्पन्नामुळे नाही तर परकीय चलन साठयांबाबत भारताच्या बदललेल्या धोरणामुळे आहे, याचा अर्थ असा की भारत आता आपल्या राखीव निधीमध्ये विविधता आणण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करत आहे. बँक ऑफ बडोदा (bank of Baroda)च्या दीपानविता मजुमदार म्हणाल्या की, या हालचालीवरून असे दिसून येते की भारत आपल्या गुंतवणुकीचा अधिक व्यापक प्रसार करण्याचा विचार करत आहे. त्यांच्या मते, हे भारताच्या परकीय चलन धोरणात स्पष्ट बदल दर्शवते. बाजारपेठ तज्ञांचा असा विश्वास आहे की भारत आता त्याच्या परकीय चलन साठयाचा एक भाग इतर पर्यायांमध्ये गुंतवत आहे. यामध्ये सीने, इतर देशांचे सरकारी बॉन्ड आणि डॉलर (Dollar)व्यतिरिक्त इतर चलनाचा समावेश असू शकतो. विशेषत: जगभरात सोने पुन्हा एकदा सुरक्षित-आश्रयस्थान महणून महत्त्वाचे बनले आहे. कारण सोने चलनातील चढ-उतार, चलनवाढीचे धोके आणि जागतिक राजकीय तणावापासून संरक्षण प्रदान करते.
