फोटो सौजन्य - Social Media
आजच्या डिजिटल युगात आपली सकाळ अनेकदा वृत्तपत्रांच्या मथळ्यांपेक्षा सोशल मीडियावरील नोटिफिकेशनने सुरू होते. इन्स्टाग्रामवरील रील्स असो किंवा लिंक्डइनवरील पोस्ट, सर्वत्र कोणी ना कोणी आपल्या यशाची कहाणी मांडताना दिसते. कोणी २२ व्या वर्षी कोट्यधीश झाल्याचा दावा करत असतो, तर कोणी आकर्षक वर्क-लाइफची छायाचित्रे शेअर करत असतो. मात्र या चकाकीच्या मागे एक वेगळी मानसिक प्रक्रिया काम करत असते. इतरांच्या यशाच्या या ‘फिल्टर केलेल्या’ चित्रांकडे पाहताना अनेक तरुण नकळतपणे स्वतःची तुलना त्यांच्याशी करू लागतात.
ही सततची तुलना मनात हीनभावना निर्माण करते. आधुनिक भाषेत यालाच ‘FOMO’ म्हणजेच मागे पडण्याची भीती असे म्हटले जाते. या टप्प्यावर करिअरविषयक निर्णयांमध्ये गोंधळ निर्माण होऊ लागतो. स्वतःची क्षमता, आवड किंवा दीर्घकालीन ध्येय यांचा विचार करण्याऐवजी जगात सध्या कोणता ट्रेंड आहे, हे पाहून अनेकजण करिअरची दिशा ठरवतात. सोशल मीडियावर एखादा इन्फ्लुएंसर पर्वतावर बसून लॅपटॉपवर काम करताना दिसला की, आपली नियमित नोकरी अचानक बोझासारखी वाटू लागते. मात्र त्या यशामागे किती वर्षांचा संघर्ष आणि मेहनत आहे, याचा विचार अनेकदा केला जात नाही.
सोशल मीडियावरील या तुलना अखंड चालणाऱ्या जाळ्यासारख्या असतात. लोक आपली ‘हायलाइट रील’ दाखवतात, म्हणजेच आयुष्यातील चांगले क्षण. पण आपण त्याची तुलना स्वतःच्या वास्तवाशी करतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या मित्राने प्रमोशन मिळाल्याची किंवा परदेशात फिरायला गेल्याची पोस्ट टाकली की, अनेकांना स्वतःचे करिअर अपुरे वाटू लागते. या दबावामुळे काहीजण घाईघाईने असे निर्णय घेतात जे त्यांच्या दीर्घकालीन करिअर उद्दिष्टांशी जुळत नाहीत.
आजकाल सोशल मीडियावर ‘साइड हसल’ किंवा ‘पॅसिव्ह इन्कम’ याबाबतचे व्हिडिओ मोठ्या प्रमाणावर दिसतात. या व्हिडिओंमध्ये फक्त यशाचे अंतिम परिणाम दाखवले जातात, परंतु त्यामागील मेहनत, अपयश आणि अनिश्चितता लपवली जाते. त्यामुळे अनेक तरुणांना वाटते की यश सहज आणि पटकन मिळू शकते. या मोहात काहीजण स्थिर नोकरी सोडून लोकप्रिय पण धोकादायक वाटांवर चालू लागतात. प्रत्यक्ष वास्तव समोर आल्यावर मात्र निराशा आणि मानसिक ताण वाढू शकतो.
अलीकडच्या काळात अनेकांना अचानक डेटा सायंटिस्ट, कोडिंग एक्सपर्ट, कंटेंट क्रिएटर किंवा डिजिटल मार्केटर बनण्याची इच्छा होताना दिसते. यामागे सर्वांची आवड एकसारखी असते असे नाही, तर सोशल मीडियावर हे क्षेत्र अधिक यशस्वी दाखवले जात असल्याने लोक त्या दिशेने वळतात. मानसशास्त्रात याला ‘सोशल प्रूफिंग’ असे म्हटले जाते. म्हणजे ज्या मार्गावर जास्त लोक जात आहेत, तोच योग्य आहे असे वाटू लागते. परिणामी काही क्षेत्रांमध्ये स्पर्धा आणि सॅच्युरेशन वाढते. सोशल मीडियामुळे माहितीचा प्रचंड ओघही निर्माण झाला आहे. प्रत्येक इन्फ्लुएंसर करिअरविषयी सल्ला देताना दिसतो, जरी तो त्या क्षेत्रातील तज्ञ नसला तरी. या ‘इन्फॉर्मेशन ओव्हरलोड’मुळे अनेक तरुण गोंधळून जातात. स्वतःच्या अंतःप्रेरणेवर विश्वास ठेवण्याऐवजी बाहेरून मिळणाऱ्या मतांवर जास्त अवलंबून राहतात. परिणामी निर्णयक्षमतेवर परिणाम होतो आणि करिअरमध्ये समाधान कमी होऊ शकते.
या आभासी जगाच्या प्रभावापासून स्वतःला वाचवणे आजच्या काळात महत्त्वाचे आहे. मोठे करिअर निर्णय घेण्यापूर्वी सोशल मीडियापासून थोडा ब्रेक घेणे उपयुक्त ठरू शकते. स्वतःच्या ताकदी-कमकुवतपणाचा प्रामाणिकपणे विचार करणे, योग्य मार्गदर्शनासाठी तज्ञ किंवा मेंटरशी संवाद साधणे आणि फक्त परिणामांपेक्षा कामाच्या प्रक्रियेवर प्रेम करणे आवश्यक आहे. शेवटी, प्रत्येकाचे करिअर हा स्वतःचा प्रवास असतो, दुसऱ्याच्या यशाची नक्कल नव्हे. सोशल मीडिया प्रेरणा देऊ शकतो, पण निर्णय घेण्याचा आधार होऊ नये. कारण प्रत्येक चमकणारी गोष्ट सोने नसते. खरी आणि टिकाऊ यशस्वीता तेव्हाच मिळते, जेव्हा आपण आपल्या क्षमतेवर विश्वास ठेवून स्वतःचा मार्ग निवडतो.
