गुरुवार, 12 नोव्हेंबर 2026
मेटाबॉलिक सिंड्रोम काय असते (फोटो सौजन्य - iStock)
मेटाबोलिक सिंड्रोम म्हणजे काय?
जगभरातील चारपैकी एक व्‍यक्‍ती मेटाबोलिक सिंड्रोमने ग्रस्‍त आहे. मेटाबोलिक सिंड्रोम म्हणजे आरोग्‍यसंबंधित समस्‍यांचा समूह, ज्‍या अनेकदा एकत्र उद्भवतात जसे उच्‍च रक्‍तदाब, रक्‍तामध्‍ये साखरेचे उच्‍च प्रमाण आणि पोटाचा वाढलेला घेर. या समस्या एकत्र उद्भवल्‍यास गंभीर आजार होण्याचा धोका वाढतो जसे हृदयसंबंधित आजार, स्‍ट्रोक आणि टाइप २ मधुमेह. व्‍यक्‍तीला रक्‍तातील साखरेचे उच्‍च प्रमाण, कमी ‘चांगले’ एचडीएल कोलेस्ट्रॉल, उच्‍च ट्रायग्लिसराइड्स, कमरेचा वाढलेला घेर आणि उच्‍च रक्‍तदाब असे तीन किंवा अधिक जोखीम घटक असताना मेटाबोलिक सिंड्रोमचे निदान होते. या घटकांमुळे अखेर हृदयसंबंधित आजार, मधुमेह, स्‍ट्रोक आणि इतर आरोग्‍यसंबंधित समस्या यांचा धोका वाढतो.
Thyroid रुग्णांसाठी 5 हेल्दी फूड्स ठरतील जीवघेणे, गंभीर दिसतात लक्षणं
याचा आजारांशी काय संबंध
हायपोथायरॉईडीझम आणि मेटाबोलिक सिंड्रोम यांचा अनेकदा परस्‍परसंबंध असतो, ज्‍यांचा रक्‍तातील साखरेचे प्रमाण, कोलेस्ट्रॉल, वजन व रक्‍तदाब यांचे व्यवस्थापन करण्‍याच्‍या शरीराच्‍या क्षमतेवर प्रभाव पडू शकतो. हा परस्‍परसंबंध भारतात अधिक दिसून येतो, जेथे थायरॉईडसंबंधित समस्या सामान्‍य आहेत. १० पैकी एका व्‍यक्‍तीला हायपोथायरॉईडीझम आहे. आजची धावपळीची जीवनशैली, अयोग्‍य पोषण, व्‍यायामाचा अभाव, अधिक तणाव, पुरेशी झोप न मिळणे आणि पर्यावरणीय घटक यामुळे जोखीमयुक्‍त स्थिती निर्माण होते, परिणामत: हायपोथायरॉईडीझम आणि मेटाबोलिक सिंड्रोम या दोन्ही समस्या उद्भवतात.
हायपोथायरॉइडिझमवर बारकाईने लक्ष ठेवा
मुंबईतील केडीए हॉस्पिटलमधील कन्‍सल्‍टण्‍ट एण्‍डोक्रिनोलॉजिस्‍ट डॉ. अर्चना जुनेजा म्‍हणाल्‍या, “थायरॉईड ग्रंथी शरीराचे कार्य सुरळीत चालवण्यासाठी पुरेसे हार्मोन्स तयार करू शकत नाही तेव्हा हायपोथायरॉईडीझम म्‍हणजेच अकार्यक्षम थायरॉईड स्थिती उद्भवते. या संथ गतीने होणाऱ्या प्रक्रियेचा शरीराच्‍या चयापचय क्रियेवर परिणाम होतो, ज्‍यामुळे वजन, रक्‍तातील साखर, कोलेस्ट्रॉल आणि हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. थायरॉईडचे कार्य मंदावल्यामुळे रक्‍तामध्‍ये एलडीएल कोलेस्ट्रॉल वाढू शकते, इन्सुलिनला प्रतिरोध होऊ शकतो आणि मधुमेहाचा धोका वाढू शकतो.”
तज्ज्ञांचे मत
अ‍ॅबॉट इंडियाच्‍या मेडिकल अफेअर्सच्‍या प्रमुख डॉ. किन्‍नरा पुट्रेवू म्‍हणाल्‍या, “हायपोथायरॉईडिझमचे अनेकदा सुरूवातीच्‍या टप्‍प्‍यामध्‍ये निदान होत नाही. हायपोथयरॉईडिझम आणि मेटाबॉलिक सिंड्रोमची लक्षणे एकमेकांशी मिळतीजुळती असू शकतात, त्यामुळे मेटाबॉलिक सिंड्रोम किंवा संबंधित जोखीम घटक असलेल्या प्रत्येकाने नियमितपणे थायरॉईडची तपासणी करणे आवश्यक आहे. तुम्‍हाला या समस्‍यांचा त्रास होत असेल तर डॉक्टरांकडे नियमित तपासणीसाठी जाणे अत्यंत आवश्यक आहे.” थायरॉईड ग्रंथी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी काही उपाय पुढे देण्‍यात आले आहेत, ते जाणून घेऊया
थायरॉईड असेल तर घ्यावी लागेल काळजी, कशी ते जाणून घ्या
काय आहेत उपाय
