रविवार, 1 नोव्हेंबर 2026
पेरिमेनोपॉजच्या टप्प्यात महिलांमध्ये अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका अधिक का असतो? तज्ज्ञांकडून जाणून घ्या महत्वपूर्ण माहिती
अंडाशयाचा कर्करोग (Ovarian Cancer) हा अनेकदा ‘सायलेंट कॅन्सर’ म्हणून ओळखला जातो, कारण त्याची सुरुवातीची लक्षणे अतिशय अस्पष्ट असतात आणि ती पचनाच्या समस्या किंवा हार्मोन्समधील बदलांमुळे होणाऱ्या सामान्य तक्रारींसारखी वाटू शकतात. विशेष म्हणजे, बहुतेक महिलांमध्ये अंडाशयाच्या कर्करोगाचे निदान पेरिमेनोपॉज किंवा रजोनिवृत्तीनंतरच्या सुरुवातीच्या काळात, म्हणजेच साधारणपणे 45 ते 60 वर्षे वयोगटात होते.याबद्दल डॉ. फहाद अफझल, कन्सल्टंट ऑन्कोलॉजिस्ट, सैफी हॉस्पिटल, यांनी सविस्तर माहिती सांगितली आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
या वाढलेल्या धोक्यामागील एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे रजोनिवृत्तीच्या काळात शरीरात होणारे हार्मोनल बदल. या टप्प्यात अंडाशयांमध्ये हार्मोन्सच्या पातळीत वारंवार चढ-उतार होत असतात आणि अंडोत्सर्जन (Ovulation) अनियमित होते. अशा वारंवार होणाऱ्या अंडोत्सर्जनामुळे अंडाशयाच्या पृष्ठभागावर हळूहळू नुकसान होऊ शकते, ज्यामुळे पेशींमध्ये घातक (मॅलिग्नंट) बदल होण्याचा धोका वाढतो. त्याचबरोबर, शरीरातील संरक्षणात्मक भूमिका बजावणाऱ्या प्रोजेस्टेरॉन या हार्मोनची पातळी कमी होत जाते आणि शरीरात दाहजन्य (Inflammatory) बदल वाढू लागतात. हे सर्व घटक मिळून ट्युमर तयार होण्यास कारणीभूत ठरू शकतात.काही महिलांमध्ये आनुवंशिक घटकही महत्त्वाची भूमिका बजावतात. BRCA1 किंवा BRCA2 या जनुकांमध्ये (Gene) बदल (Mutation) असल्यास अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढू शकतो.
यातील आणखी एक गंभीर बाब म्हणजे या काळात अंडाशयाच्या कर्करोगाची लक्षणे रजोनिवृत्तीच्या सामान्य तक्रारींसारखीच वाटू शकतात. सतत पोट फुगल्यासारखे वाटणे, पोट भरल्याची भावना, श्रोणी (Pelvic) भागात अस्वस्थता किंवा वेदना, कमी अन्न खाल्ल्यानंतरही पोट भरल्यासारखे वाटणे, कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना वजन कमी होणे किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये बदल होणे ही लक्षणे अनेकदा रजोनिवृत्तीमुळे होत असल्याचे समजले जाते. त्यामुळे अंडाशयाच्या कर्करोगाचे निदान आणि उपचार सुरू होण्यास उशीर होऊ शकतो.
सध्या अंडाशयाच्या कर्करोगाचे लवकर निदान करण्यासाठी, कोलन, फुफ्फुस किंवा गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाप्रमाणे सर्वांसाठी प्रभावी आणि सार्वत्रिक स्क्रीनिंग चाचणी उपलब्ध नाही. त्यामुळे जनजागृती आणि लक्षणांविषयी जागरूकता अत्यंत महत्त्वाची आहे. विशेषतः ज्यांना ही लक्षणे सातत्याने जाणवत आहेत किंवा ज्यांच्या कुटुंबात स्तनाचा किंवा अंडाशयाच्या कर्करोगाचा इतिहास आहे, अशा महिलांनी वेळेत स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. अंडाशयाच्या कर्करोगाचे लवकर निदान झाल्यास उपचारांचे परिणाम अधिक चांगले मिळतात आणि रुग्णाच्या जगण्याचे प्रमाणही लक्षणीयरीत्या वाढू शकते.
Ans: पेरिमेनोपॉज हा मेनोपॉजपूर्वीचा संक्रमणकाल असतो. या काळात इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनसारख्या हार्मोन्समध्ये चढ-उतार होतात, ज्यामुळे मासिक पाळी अनियमित होणे, हॉट फ्लॅशेस, झोपेच्या समस्या आणि मूडमध्ये बदल जाणवू शकतात.
Ans: वय वाढणे हे अंडाशयाच्या कर्करोगासाठी एक महत्त्वाचे जोखीम घटक आहे. पेरिमेनोपॉजचा काळ साधारणपणे या वयोगटात येत असल्याने काही महिलांमध्ये धोका वाढू शकतो.
Ans: ज्यांच्या कुटुंबात अंडाशयाचा किंवा स्तनाचा कर्करोगाचा इतिहास आहे, विशिष्ट आनुवंशिक बदल (उदा. BRCA जनुकांतील बदल) आहेत किंवा वय वाढले आहे अशा महिलांनी नियमित तपासणीबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
