रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
जागतिक रक्तदाता दिवस का साजरा केला जातो? जाणून घ्या रक्तदान केल्यास शरीराला होणारे प्रभावी फायदे
दरवर्षी १४ जून रोजी जागतिक रक्तदाता दिन रक्तदानाचे महत्त्व जाणून घेण्यासाठी साजरा केला जातो. रक्तदात्याने गरजूंना स्वेच्छेने रक्तदान करणे याला रक्तदान म्हणतात. मोठे अपघात किंवा दुखापत झालेल्या, मोठी शस्त्रक्रिया झालेल्या किंवा काही आरोग्य समस्या असलेल्या व्यक्तींना रक्ताची आवश्यकता असते. रक्त कृत्रिमरित्या तयार केले जाऊ शकत नाही म्हणून, एखाद्या व्यक्तीच्या रक्ताची आवश्यकता केवळ रक्तदानाद्वारेच पूर्ण केली जाऊ शकते. २०२६ ची संकल्पना- ‘रक्तदान करा, आशा द्या’ ऐच्छिक रक्तदानाच्या जीवन बदलणाऱ्या प्रभावावर भर देते आणि रक्ताचा पुरवठा स्थिर ठेवण्याच्या तातडीच्या गरजेवर प्रकाश टाकते, विशेषतः कमी आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये, जिथे तुटवडा सर्वाधिक तीव्र आहे.(फोटो सौजन्य – istock)
रक्तदानाचा इतिहास खूप जुना आहे, ज्यामध्ये पहिले रक्तदान कमी समजलेल्या विज्ञानाचा आणि अगदी सुरुवातीच्या संशोधनाचा वापर करून केले गेले. मे २००५ मध्ये झालेल्या ५८ व्या जागतिक आरोग्य सभेत, जगभरातील आरोग्य मंत्र्यांनी एकमताने जागतिक रक्तदाता दिन दरवर्षी १४ जून रोजी साजरा करण्याचा निर्णय घेतला आणि तो साजरा करण्यासाठी लैंडस्टाइनरचा वाढदिवस निवडला. २००० मध्ये जागतिक आरोग्य दिनाच्या यशाच्या प्रतिसादात हा निर्णय घेण्यात आला, जो रक्तदान आणि रक्तसंक्रमणाच्या सुरक्षिततेवर केंद्रित होता. १४ जून हा दिवस ऑस्ट्रियन ऑस्ट्रियन-अमेरिकन इम्युनोलॉजिस्ट आणि पॅथॉलॉजिस्ट कार्ल लैंडस्टीनर यांचा वाढदिवस असल्याने आंतरराष्ट्रीय रक्तदान दिन म्हणून निवडण्यात आला.
रक्तदानाचे रक्त घेणाऱ्या व्यक्तीसाठी आणि रक्तदात्यासाठीही फायदे आहेत. बऱ्याचदा, रक्तदान रक्त घेणाऱ्या व्यक्तीचे प्राण वाचवू शकते किंवा त्यांना गंभीर शस्त्रक्रिया किंवा आजारावर मात करण्यास मदत करू शकते. रक्तदात्यासाठी, रक्तदानाचे खालील फायदे आहेत.नियमित रक्तदान केल्याने रक्ताची चिकटपणा कमी होतो, ज्यामुळे रक्त प्रवाह वाढतो. रक्तप्रवाह सुधारल्याने हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी आजारांचा धोका कमी होतो.
वारंवार रक्तदान केल्याने जास्त लोह असलेल्या रक्तदात्यांमध्ये रक्तातील लोहाचे प्रमाण नियंत्रित राहण्यास मदत होते. असामान्य लोह पातळीच्या स्थितीला हेमोक्रोमॅटोसिस म्हणतात.रक्तदान करण्यापूर्वी केलेल्या रक्त चाचण्यांमुळे अशक्तपणा, उच्च रक्तदाब, असामान्य हिमोग्लोबिन पातळी यासारख्या कोणत्याही लपलेल्या आरोग्य समस्या ओळखण्यास मदत होते आणि रक्तदात्याला योग्य वैद्यकीय मदत मिळण्यास मदत होते, ज्यामुळे दीर्घकालीन गुंतागुंत टाळता येते.रक्तदानामुळे रक्तातील लोहाची पातळी नियंत्रित करून यकृताचे आरोग्य सुधारते हा आणखी एक मार्ग आहे ज्यामुळे हिपॅटायटीस सी, नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर रोग आणि इतर यकृत आजारांचे प्रमाण कमी होते.
सुरक्षित रक्त आणि रक्त उत्पादनांच्या गरजेबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता वाढवणे.स्वेच्छेने आणि विनाशुल्क रक्तदान करणाऱ्या रक्तदात्यांचे आभार मानणे आणि त्यांना गौरव देणे.रक्तदानाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि रक्तदात्यांची संख्या वाढवण्यासाठी जनजागृती करणे.आपत्कालीन परिस्थितीत सुरक्षित रक्त आणि रक्त उत्पादनांची आवश्यकता किती महत्वाची आहे.
Ans: जागतिक रक्तदाता दिवस दरवर्षी 14 जून रोजी साजरा केला जातो. रक्तदानाचे महत्त्व समजावणे, स्वेच्छेने रक्तदान करणाऱ्या दात्यांचे आभार मानणे आणि सुरक्षित रक्तपुरवठ्याबाबत जनजागृती करणे हा या दिवसाचा उद्देश आहे.
Ans: रक्तदानापूर्वी पुरेसे पाणी प्यावे, हलका आणि पौष्टिक आहार घ्यावा तसेच शरीराची योग्य विश्रांती झालेली असावी.
Ans: रक्तदानाचा कालावधी व्यक्तीचे आरोग्य, रक्तपेढीचे नियम आणि वैद्यकीय मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार ठरतो.
