गुरुवार, 23 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
गिरिजाबाईंचे जीवन हे केवळ एका संताच्या पत्नीचे नव्हते, तर धर्म, कर्तव्य, सेवा आणि भक्ती यांचा सुंदर समन्वय घडविणाऱ्या एका महान स्त्रीचे होते.
गिरिजाबाई या संत एकनाथ महाराजांच्या धर्मपत्नी होत्या. त्यांचा जन्म एका धार्मिक आणि संस्कारसंपन्न कुटुंबात झाला होता. लहानपणापासूनच त्यांच्यावर भक्ती, सदाचार आणि सेवाभावाचे संस्कार झाले होते. विवाहानंतर त्या पैठण येथे संत एकनाथ महाराजांसोबत राहू लागल्या. संसार करतानाच ईश्वरभक्ती आणि समाजसेवा कशी करावी, याचे त्यांनी आदर्श वस्तुपाठ घालून दिला.
संत एकनाथ महाराजांनी संसाराचा त्याग न करता संसारात राहूनच परमार्थ साधला. त्यांचे घर हे भक्त, साधू, गरजू आणि समाजातील सर्व घटकांसाठी सदैव खुले असे. या सर्व जबाबदाऱ्या सांभाळताना गिरिजाबाईंनी कोणतीही तक्रार केली नाही. उलट त्यांनी घरातील प्रत्येक काम आनंदाने केले आणि एकनाथ महाराजांच्या प्रत्येक धार्मिक कार्यात त्यांना संपूर्ण साथ दिली. त्यांच्या सहकार्यामुळेच एकनाथ महाराजांना समाजप्रबोधन, ग्रंथलेखन, कीर्तन, प्रवचन आणि जनसेवा यासाठी पूर्ण वेळ देता आला.
एकनाथ महाराजांच्या घरी कोणताही पाहुणा रिकामा जात नसे. जाती-पातीचा कोणताही भेद न ठेवता प्रत्येकाचे प्रेमाने स्वागत केले जाई. घरात कितीही अडचण असली, तरी गिरिजाबाई पाहुण्यांना प्रेमाने भोजन वाढत. त्यांच्यासाठी सेवा म्हणजेच ईश्वरसेवा होती. भारतीय संस्कृतीतील “अतिथी देवो भवः” हा संस्कार त्यांनी आपल्या जीवनातून जपला.
संत एकनाथ महाराजांच्या जीवनातील एक प्रसिद्ध प्रसंग सांगितला जातो. एका रात्री काही चोर त्यांच्या घरी चोरी करण्यासाठी आले. ही गोष्ट लक्षात आल्यानंतरही त्यांनी त्या चोरांना प्रेमाने अन्न दिले, विश्रांती दिली आणि सन्मानाने वागवले. या प्रसंगी गिरिजाबाईंनीही कोणताही विरोध केला नाही. त्यांनी शांतपणे भोजन तयार करून त्या पाहुण्यांप्रमाणेच चोरांची सेवा केली.
या प्रेमळ वागणुकीमुळे त्या चोरांच्या मनात परिवर्तन झाले, अशी परंपरेत कथा सांगितली जाते. हा प्रसंग क्षमा, करुणा आणि मानवतेचा उत्कृष्ट आदर्श मानला जातो.
संत एकनाथ महाराजांनी एकनाथी भागवत, भावार्थ रामायण, रुक्मिणी स्वयंवर, भारुडे आणि अनेक अभंगांची निर्मिती केली. ग्रंथलेखन, प्रवचने, कीर्तन, यात्रांमुळे ते अनेकदा व्यस्त असत. अशा वेळी संपूर्ण घराची जबाबदारी गिरिजाबाईंनी समर्थपणे सांभाळली. त्यांच्या संयमी आणि समर्पित स्वभावामुळेच एकनाथ महाराजांचे कार्य अधिक व्यापक स्वरूपात समाजापर्यंत पोहोचले.
संत एकनाथ महाराज आणि गिरिजाबाई यांना तीन अपत्ये झाली होती. त्यांनी आपल्या मुलांनाही धर्म, संस्कार, भक्ती आणि सदाचार यांचे शिक्षण दिले. घरातील वातावरण सदैव धार्मिक, सात्त्विक आणि संस्कारमय होते.
वारकरी परंपरेत संत एकनाथ महाराजांचे जितके महत्त्व आहे, तितकाच आदर गिरिजाबाईंच्याही जीवनाला दिला जातो. त्या मंचावर येऊन प्रवचने देणाऱ्या संत नव्हत्या; परंतु त्यांनी आपल्या आचरणातून संतत्व जगले. त्यांच्या जीवनामुळे “संसार आणि परमार्थ यांचा सुंदर समन्वय” कसा साधता येतो, हे स्पष्ट होते.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: संत गिरिजाबाई या संत एकनाथ महाराजांच्या धर्मपत्नी आणि त्यांच्या आध्यात्मिक कार्याच्या खंबीर सहचारिणी होत्या.
Ans: त्यांनी संपूर्ण संसाराची जबाबदारी सांभाळून संत एकनाथ महाराजांना ग्रंथलेखन, कीर्तन, प्रवचन आणि समाजसेवेसाठी पूर्ण सहकार्य केले
Ans: या कथेतून क्षमा, करुणा, मानवता आणि प्रत्येकाशी प्रेमाने वागण्याचा संदेश दिला जातो.
