शनिवार, 24 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- chatgpt
आद्य शंकराचार्यांनी स्थापन केलेली सर्वात प्रसिद्ध देवी म्हणजे शृंगेरीची श्री शारदाम्बा. तुंगानदीच्या पवित्र तीरावर ज्ञान, विद्या आणि अध्यात्म यांचे केंद्र म्हणून त्यांनी या देवीची प्रतिष्ठापना केली. आजही शृंगेरी शारदा पीठ हे अद्वैत वेदांत, वेदविद्या आणि भारतीय संस्कृतीचे एक महान केंद्र मानले जाते.
भारतीय सनातन धर्माच्या पुनरुज्जीवनासाठी महान कार्य करणारे आद्य शंकराचार्य यांनी देशभर अनेक मठांची स्थापना केली. या मठांपैकी दक्षिण भारतातील कर्नाटक राज्यातील शृंगेरी शारदा पीठ हे विशेष प्रसिद्ध आहे. येथे त्यांनी ज्ञान, विद्या आणि बुद्धीची अधिष्ठात्री देवी म्हणून माता शारदाम्बेची स्थापना केली. त्यामुळे शारदा देवीला आद्य शंकराचार्यांनी प्रतिष्ठापित केलेली देवी मानले जाते.
आद्य शंकराचार्य भारतभ्रमण करत असताना ते तुंगानदीच्या तीरावर असलेल्या शृंगेरी येथे आले. तेव्हा त्यांनी एक अद्भुत दृश्य पाहिले. प्रखर उन्हात एक बेडूक अंडी घालत असताना एक नाग त्याच्या डोक्यावर फणा धरून सावली देत होता. स्वभावतः शत्रू असलेले हे दोन जीव त्या ठिकाणी शांततेने वागत होते. हे दृश्य पाहून शंकराचार्यांना जाणवले की या भूमीत विलक्षण सात्त्विकता आणि आध्यात्मिक शक्ती आहे. त्यामुळे त्यांनी येथे मठाची स्थापना करण्याचा निर्णय घेतला.
ज्ञानाची देवी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या माता सरस्वतीचे शारदा हे एक स्वरूप मानले जाते. आद्य शंकराचार्यांनी शृंगेरी येथे चंदनाच्या लाकडापासून तयार केलेल्या शारदा देवीच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना केली, अशी परंपरा सांगितली जाते. शारदा म्हणजे ज्ञान, विवेक, विद्या, कला आणि आध्यात्मिक प्रकाश यांचे प्रतीक. शंकराचार्यांनी अद्वैत वेदांताचा प्रसार करताना ज्ञानालाच मुक्तीचा मार्ग मानला. त्यामुळे त्यांनी आपल्या दक्षिणाम्नाय पीठात ज्ञानस्वरूपिणी शारदा देवीला अधिष्ठात्री देवता म्हणून प्रतिष्ठित केले.
कालांतराने मूळ चंदनाची मूर्ती अधिक सुरक्षित ठेवण्यासाठी सुवर्णमयी मूर्तीची प्रतिष्ठापना करण्यात आली. आज शृंगेरीतील शारदाम्बा मंदिर हे भारतातील प्रमुख शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते.
आद्य शंकराचार्यांनी भारताच्या चार दिशांना चार प्रमुख मठ स्थापन केले:
शृंगेरी शारदा पीठ – दक्षिण दिशा (शारदाम्बा)
गोवर्धन मठ – पूर्व दिशा
द्वारका शारदा पीठ – पश्चिम दिशा
ज्योतिर्मठ – उत्तर दिशा
यांपैकी शृंगेरीतील शारदाम्बा देवीला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
शारदा देवी ही केवळ विद्या देणारी देवी नसून ती आत्मज्ञानाचेही प्रतीक मानली जाते. अद्वैत वेदांतानुसार अज्ञानाचा नाश होऊन आत्मस्वरूपाची जाणीव होणे हीच खरी विद्या आहे. म्हणूनच शंकराचार्यांनी शारदा देवीची स्थापना करून ज्ञानमार्गाचे महत्त्व अधोरेखित केले.
विद्यार्थी, वेदाध्यायी, कलाकार, लेखक आणि साधक आजही शारदाम्बेची उपासना करतात. नवरात्र, वसंत पंचमी आणि विजयादशमीच्या दिवशी येथे मोठ्या प्रमाणावर उत्सव साजरे होतात.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: शारदाम्बा देवी ही ज्ञान, विद्या, कला आणि बुद्धीची अधिष्ठात्री देवी मानली जाते. तिला देवी सरस्वतीचे स्वरूप मानले जाते.
Ans: त्यांनी येथे नागाने बेडकाला सावली दिल्याचे अद्भुत दृश्य पाहिले. त्या भूमीतील सात्त्विकता पाहून त्यांनी येथे मठ स्थापन करण्याचा निर्णय घेतला
Ans: शृंगेरी शारदा पीठ हे दक्षिणाम्नाय पीठ असून दक्षिण भारताचे प्रतिनिधित्व करते.
