शनिवार, 17 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- pinterest
आदिशक्तीची विविध रूपे देशभरात वेगवेगळ्या नावांनी पूजली जातात. त्यापैकी एक प्रभावशाली आणि जागृत रूप म्हणजे काळी जोगेश्वरी देवी. पुण्याच्या जुन्या भागात बुधवार पेठ परिसरात या देवीचे मंदिर आहे. या मंदिराचा इतिहास खूप जुना आहे. तसेच या मंदिराला ऐतिहासिक महत्त्व देखील आहे. काळी जोगेश्वरी देवी कोण आहे आणि तिचा महिमा जाणून घेऊया
काळी जोगेश्वरी देवीला आदिशक्तीचे उग्र आणि शक्तिशाली रूप मानले जाते. “जोगेश्वरी” या नावाचा अर्थ योगिनींची ईश्वरी किंवा योगशक्तीची देवी असा केला जातो. अनेक ठिकाणी तिला माता पार्वती, दुर्गा आणि कालीमातेचे स्वरूप मानले जाते. देवीचे काळे रूप हे अज्ञान, भीती आणि नकारात्मक शक्तींवर विजय मिळवणारे मानले जाते.
काळी जोगेश्वरी देवी ही पुण्यातील प्राचीन आणि श्रद्धास्थान मानली जाणारी देवी आहे. पुण्याच्या जुन्या भागात बुधवार पेठ परिसरात हे मंदिर स्थित आहे. जोगेश्वरी देवीला शक्तीस्वरूप आणि पुण्याचे रक्षण करणारी देवी मानलं जातं. पुण्यातील ग्रामदैवतांच्या परंपरेत जोगेश्वरी देवीचं विशेष स्थान आहे. जोगेश्वरी आणि योगेश्वरी हे देवी दुर्गेचं रुप मानलं जातं आणि देवीचं जोगेश्वरी हे नाव तिच्या स्वरुपावरून आणि तिच्या उग्र शक्तीस्वरूपावरून पडल्याचं मानलं जातं.
लोकश्रद्धेनुसार देवी भक्ताचं संकटांपासून रक्षण करते आणि त्यांना धीर देते. जोगेश्वरी देवी ही शंकराचे उग्र रूप असलेल्या कालभैरव यांची पत्नी मानली जाते. संपूर्ण महाराष्ट्रात आणि जोगेश्वरीच्या देवळात काळभैरवाची मूर्ती देवीच्या मंदिरात असण्याचं हे एकमेव वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान आहे. काळी जोगेश्वरी मंदिराचा इतिहास खूप जुना मानला जातो.
स्थानिक कथेनुसार, येथे देवीची पूजा केली जाते. अनेक राजघराण्यांनी आणि भक्तांनी या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. पुण्यात जोगेश्वरी देवीची विविध मंदिरे आहेत त्यामध्ये तांबडी जोगेश्वरी विशेष प्रसिद्ध असली तरी काळी जोगेश्वरी मंदिराला देखील ऐतिहासिक महत्त्व आहे. जुन्या कुळाच्या सीमा आणि ग्रामसंस्कृतीशी या देवतेचा संबंध असल्याचा इतिहासकार सांगतात. मंदिरात देवीची मूर्ती पारंपरिक पद्धतीने सजवली जाते.
मंगळवार, शुक्रवार आणि नवरात्रोत्सवाच्या काळात येथे मोठ्या प्रमाणावरती भक्त दर्शनासाठी येतात. देवीला साडी, नारळ, फुल आणि ओटी अर्पण करण्याची येथे परंपरा आहे. अनेक भक्त आपल्या मनोकामना पूर्ण झाल्यानंतर देवीला नवसही फेडतात. पुण्याच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक इतिहासात काळी जोगेश्वरी देवीचं स्थानं महत्त्वाचं मानलं जातं. जुन्या कुळातील श्रद्धा, परंपरा आणि लोकविश्वास याचं एक जिवंत प्रतीक सुद्धा मानलं जातं.
(टीपः धर्म, ज्योतिष, वास्तु, फेंगशुई इत्यादी विषयांवरील लेख/बातम्या केवळ वाचकांच्या माहितीसाठी आहेत. यासंबंधी कोणताही प्रयोग करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला आवश्यक आहे. आमचे उद्दिष्ट फक्त वाचकांना माहिती देणे आहे. Navarashtra या तथ्यांची पुष्टी करू शकत नाही.)
Ans: देवीच्या उग्र आणि शक्तिशाली स्वरूपावरून “जोगेश्वरी” हे नाव पडल्याचे मानले जाते.
Ans: लोकश्रद्धेनुसार जोगेश्वरी देवी ही कालभैरवाची पत्नी मानली जाते.
Ans: देवीच्या मंदिरात काळभैरवाची मूर्ती असणे हे या मंदिराचे खास वैशिष्ट्य आहे.
