मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य - Social Media
पालघर जिल्ह्यातील अशेरी किल्ला हा महाराष्ट्रातील महत्वाचा ऐतिहासिक किल्ला आहे. तो वसई तालुक्यातील डोंगररांगेवर स्थित आहे आणि समुद्रसपाटीपासून सुमारे 1680 फूट उंचीवर आहे. या किल्ल्याचे स्थान भौगोलिक दृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जाते कारण या किल्ल्यापासून संपूर्ण पश्चिम उपनगर आणि पालघर परिसराचे दृश्य पाहता येते. यामुळे प्राचीन काळात हा किल्ला रणसंधी आणि संरक्षणासाठी रणनीतिक ठिकाण मानला जात होता.
अशेरी किल्ल्याची उभारणी शिलाहार वंशातील भोजराजांनी केली होती. या किल्ल्याचा इतिहास खूप जुना आहे, आणि कालांतराने गुजरात सुलतानत, पोर्तुगीज साम्राज्य, मराठा साम्राज्य आणि ब्रिटिश काळ या सर्वांनी या किल्ल्याचे महत्त्व मानले. खास करून पोर्टुगीज आणि मराठा सैन्य यांच्यात या किल्ल्यावर अनेक वेळा लढाया झाल्या. 1739 साली चिमाजी अप्पा यांच्या नेतृत्वाखालील मराठा सैन्याने अशेरी किल्ला जिंकला. त्यानंतर मराठ्यांनी या किल्ल्यावर आपली सत्ता प्रस्थापित केली.
किल्ल्यावर पोर्तुगीज आणि मराठ्यांच्या काळातील भवन अवशेष, खांब, भिंती, तोरण व शिलालेख दिसतात. किल्ला गुहा, तलाव आणि पाण्याची टाकी या सोयींनी सज्ज होता. पाण्याची टाकी किल्ल्यातील रहिवाशांना पाण्याची पुरवठा करत असे आणि तलाव संरक्षणासाठी तसेच पाण्याच्या साठ्यासाठी वापरला जात असे. किल्ल्यावर प्रवेश करण्यासाठी मुख्य दरवाजे, रक्षकांचे मनोरे, शस्त्रसाठा आणि छुप्या मार्गांचे अवशेष आढळतात. भौगोलिक दृष्ट्या किल्ला साहित्यिक आणि प्राकृतिक सौंदर्याने समृद्ध आहे. किल्ल्याच्या चढाईसाठी साधारण 2–3 तासांचा ट्रेक लागतो. ट्रेकर्सना किल्ल्यापर्यंत पोहोचताना निसर्गरम्य डोंगररांगे, कोलमडी जंगल आणि पाण्याचे धबधबे दिसतात. वर पोहोचल्यावर डोंगराळ परिसर, गावकऱ्यांची जमीन, आणि समुद्रकिनार्याचे सुंदर दृश्य पाहता येते. त्यामुळे हा किल्ला फक्त ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचा नाही तर पर्यटन आणि साहसासाठी देखील आकर्षक आहे.
अशेरी किल्ला आज पर्यटन आणि ट्रेकिंगसाठी खुला आहे, परंतु काही ठिकाणी किल्ला अधूनमधून नाश पावलेला आहे. विशेषतः भिंती आणि शिलालेख काही भागांत धोकादायक स्थितीत आहेत, त्यामुळे ट्रेक करताना काळजी घेणे आवश्यक आहे. या किल्ल्याला भेट देताना स्थानिक मार्गदर्शकांची मदत घेणे सुरक्षित ठरते. किल्ल्याचा ऐतिहासिक महत्त्व फक्त युद्धासाठी नाही तर व्यवस्थापन आणि साम्राज्य स्थापनेसाठी देखील होता. समुद्रकिनारी स्थित असल्यामुळे तो जलदुर्गाचा भाग मानला जात असे. पोर्तुगीजांनी सुरुवातीला हा किल्ला जलदुर्ग म्हणून उपयोगात आणला, आणि नंतर मराठ्यांनी किल्ला सुधारून त्याचे सामरिक महत्त्व वाढवले.
आज अशेरी किल्ला पालघर जिल्ह्यातील इतिहासप्रेमी, ट्रेकर्स, विद्यार्थ्यांसाठी शैक्षणिक स्थान आणि पर्यटकांसाठी आकर्षण केंद्र म्हणून ओळखला जातो. या किल्ल्याच्या भेटीमुळे लोकांना मराठा साम्राज्याचा इतिहास, पोर्तुगीजांच्या वास्तुकलेचा अनुभव आणि नैसर्गिक सौंदर्य यांचा सुंदर संगम पाहायला मिळतो. अशेरी किल्ला हा ऐतिहासिक, भौगोलिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाचा किल्ला आहे. याची उंची, रणनीतिक स्थान आणि इतिहास यामुळे तो पालघर जिल्ह्यातील एक अत्यंत प्रसिद्ध किल्ला मानला जातो. किल्ल्याचे संरक्षण आणि देखभाल करणं महत्त्वाचे आहे जेणेकरून भविष्यातील पिढ्यांना हा ऐतिहासिक वारसा अनुभवता येईल.
