मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
कबुतरखाना बंद करण्यात आला असून या निर्णयावर हाय कोर्ट कायम आहे (फोटो - टीम नवभारत)
शेजाऱ्याने मला सांगितले, ‘देशाचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू कबुतरांचा आदर करायचे. १५ ऑगस्ट रोजी स्वातंत्र्यदिन साजरा असो किंवा अलिप्त देशांची परिषद असो, ते शांततेचे प्रतीक असलेल्या कबुतराला दोन्ही हातांनी मोकळ्या आकाशात उडण्यासाठी सोडत असत. कबुतर उडवण्याची महान परंपरा इतर कोणत्याही पंतप्रधानांनी पाळली नाही हे खेदजनक आहे.’ यावर मी म्हणालो, ‘मुंबई महानगरपालिकेने कबुतरांना खायला घालणाऱ्यांना असे करण्यास मनाई केली आहे. कबुतरांच्या विष्ठेच्या संपर्कात आल्याने दमा, ब्राँकायटिससारखे आजार पसरतात आणि फुफ्फुसांचा संसर्ग होतो.’
मानवी आरोग्य मौल्यवान आहे, म्हणून कबुतरांचे संगोपन करणे आणि त्यांना धान्य देऊन गोळा करणे निषिद्ध आहे. शेजारी म्हणाला, ‘निशाणेबाज, हे पाऊल सजीव प्राण्यांबद्दलच्या करुणेच्या विरुद्ध आहे. मुंबईतील गेटवे ऑफ इंडियाजवळ मोठ्या संख्येने कबुतर धान्य खात असतात. लंडनमधील पिकाडिली सर्कस आणि रोममधील ट्रॅफलगर स्क्वेअर येथेही कबुतरांचे मोठ्याच्या मोठे कळप आहेत. कबुतरांचे संगोपन हा एक राजेशाही छंद होता. लखनौचे नवाब उडणाऱ्या कबुतरांवर पैज लावत असत की कोणाचे कबुतर जास्त उंचीवर उडेल. प्राचीन टपाल सेवा प्रशिक्षित कबुतरांद्वारे सुरू झाली होती. तुम्ही हे गाणे ऐकले असेलच – कबूतर जा-जा-जा, पहले प्यार की पहली चिठ्ठी साजन को दे आ! पत्र कबुतराच्या पायाला बांधले जात असे. ते त्याच प्रकारे त्याचे उत्तर परत आणत असे.
महाराष्ट्रसंबंधित बातम्या वाचण्यासाठी क्लिक करा
माया गोविंद यांनी हे गाणे लिहिले होते – चढ गया उपर रे, अटारिया पे लोटन कबुतर रे! पुराणांमध्ये राजा शिवीची एक कथा आहे की त्यांनी इंद्राला सांगितले होते की कबुतराला मारण्याऐवजी त्याचे मांस त्याच्या वजनाइतके घ्या. त्याचप्रमाणे देवदत्तला कबुतराला मारायचे होते, परंतु त्याचा चुलत भाऊ राजकुमार सिद्धार्थने त्याला आश्रय दिला. जो वाचवतो तो मारणाऱ्यापेक्षा नेहमीच मोठा असतो. मी म्हणालो, ‘काळजी करू नका.’ मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस म्हणाले की कबुतरखाने अचानक बंद करणे योग्य नाही. कबुतरांचे जीव वाचवणे, पर्यावरणाचे रक्षण करणे आणि नागरिकांचे आरोग्य सुरक्षित ठेवणे या तिन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. जोपर्यंत काही पर्यायी व्यवस्था होत नाही तोपर्यंत बीएमसीने कबुतरांना नियमितपणे धान्य पुरवठा करत राहावे.
नवराष्ट्र विशेष लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा
लेख-चंद्रमोहन द्विवेदी
याचे मूळ आर्टिकल वाचण्यासाठी आपण https://navbharatlive.com/ यावर क्लिक करावे
