रविवार, 15 नोव्हेंबर 2026
इस्रोशी स्पर्धा करण्यासाठी पाकिस्तानचा खोटा दावा; पाहा EO-3 उपग्रहाच्या बनावट प्रतिमांमागील धक्कादायक सत्य ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
SUPARCO EO-3 satellite 2026 : जागतिक स्तरावर भारताची अंतराळ संशोधन संस्था ‘इस्रो’ (ISRO) हिने आपल्या स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या जोरावर संपूर्ण जगात एक वेगळा ठसा उमटवला आहे. मंगळयान, चांद्रयान आणि आदित्य एल-१ यांसारख्या ऐतिहासिक मोहिमांद्वारे भारताने अंतराळात आपले अग्रस्थान सिद्ध केले आहे. मात्र, भारताच्या या वाढत्या यशापायी शेजारी देश पाकिस्तानमध्ये प्रचंड अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. २५ एप्रिल २०२६ रोजी पाकिस्तानने आपल्या ‘ईओ-३’ (EO-3) उपग्रहाचे प्रक्षेपण केले आणि याला आपली एक महत्त्वपूर्ण स्वदेशी उपलब्धी असल्याचे घोषित केले. परंतु, प्रत्यक्षात हे केवळ एक आभासी चित्र असून, पाकिस्तानच्या अंतराळ कार्यक्रमाचा इतिहास हा केवळ फसवणूक आणि परदेशांवरील अवलंबित्वाचा राहिला आहे.
पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दावा केला आहे की, ईओ-३ उपग्रहामुळे त्यांच्या रिमोट सेन्सिंग, इमेजिंगची विश्वसनीयता आणि विश्लेषणात्मक अचूकतेमध्ये मोठी सुधारणा झाली आहे. सोशल मीडियावर पाकिस्तानी हँडल्सवरून प्रगत प्रायोगिक पेलोड्स, ऑनबोर्ड आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) प्रोसेसिंग आणि बहुआयामी इमेजिंग मॉड्यूल्सची मोठी जाहिरात करण्यात आली. मात्र, अंतराळ क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, पाकिस्तानकडे सध्या इतके प्रगत तांत्रिक नेटवर्क नाही. भारताशी तुलना करता पाकिस्तानला या पातळीवर पोहोचण्यासाठी अजून किमान ५० वर्षे लागतील.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : US Politics: ‘शुभ रात्री, दादा, चला झोपूया’, एक वादग्रस्त विधान, अनेक पडसाद; Trump-Omar वादामुळे अमेरिकन राजकारण पेटले
ईओ-३ च्या प्रक्षेपणाच्या काही दिवसांतच, एका बनावट प्रतिमेमुळे पाकिस्तानचा पर्दाफाश झाला. पाकिस्तानी सोशल मीडिया अकाऊंट्सवरून कराची बंदराचा एक फोटो शेअर करून दावा करण्यात आला की, ही ईओ-३ उपग्रहाने घेतलेली पहिली प्रतिमा आहे. परंतु, ओपन-सोर्स इंटेलिजन्स (OSINT) विश्लेषकांनी लगेचच शोधून काढले की, ही प्रतिमा सुपारकोच्या वेबसाइटवर मे २०२५ मध्येच अपलोड करण्यात आली होती. अवकाशात काही दिवस असलेल्या उपग्रहाची “पहिली प्रतिमा” वर्षभरापूर्वीच इंटरनेटवर कशी उपलब्ध असू शकते? यावरून पाकिस्तान किती निर्लज्जपणे खोटेपणाचा आधार घेतो हे स्पष्ट होते.
पाकिस्तानचा अंतराळ कार्यक्रम हा नेहमीच दुसऱ्या देशांच्या तंत्रज्ञानावर आधारित राहिला आहे. याचे सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे २००२ मधील ‘पाकसॅट-१’ (Paksat-1) कार्यक्रम. पाकिस्तानने कोणतीही दळणवळण प्रणाली नव्याने तयार न करता, इंडोनेशियाकडून एक जुना उपग्रह भाड्याने घेतला होता. इंडोनेशियामध्ये या उपग्रहाला ‘पलापा-सी१’ (Palapa-C1) म्हटले जात होते. हा उपग्रह तुर्कीनेही वापरला होता. जेव्हा या उपग्रहाच्या बॅटरी निकामी होऊ लागल्या आणि त्याचे आयुष्य संपत आले होते, तेव्हा पाकिस्तानने तो भाड्याने घेतला आणि जगासमोर तो आपला मोठा उपग्रह असल्याचा आव आणला. पाकसॅट-१ कार्यक्रमानंतर तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष जनरल परवेझ मुशर्रफ यांनी दावा केला होता की, पाकिस्तानने भारताला मागे टाकले आहे आणि भारताला हे साध्य करण्यासाठी ३० महिने लागतील.
And here comes the first ever Hi-Res images taken by Pakistan EO-3 🛰️ pic.twitter.com/Pds0VKUK8X — ZARRAR（李正） 🇵🇰 (@pkpatpromax) April 30, 2026
credit – social media and Twitter
पाकिस्तानची अंतराळ संस्था ‘सुपारको’च्या (SUPARCO) नेतृत्वावर नेहमीच प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले गेले आहे. इस्रोमध्ये जिथे शास्त्रज्ञांचे वर्चस्व असते, तिथे सुपारकोचे नेतृत्व दीर्घकाळापासून निवृत्त लष्करी जनरल्स करत आले आहेत. २००१ ते २०१२ या काळात पाकिस्तानला केवळ दोनच उपग्रह प्रक्षेपित करता आले. त्यातील ‘पाकसॅट-१आर’ (Paksat-1R) हा उपग्रह चीनच्या ‘ग्रेट वॉल इंडस्ट्री कॉर्पोरेशन’ने बनवला आणि चिनी सरकारनेच त्याला निधी पुरवला.
सध्याच्या ईओ-३ उपग्रहाच्या बाबतीतही हाच प्रकार घडला आहे. अध्यक्ष आसिफ अली झरदारी यांनी या उपग्रहाचे कौतुक केले असले, तरी रॉकेट, प्रक्षेपण स्थळ आणि संपूर्ण तांत्रिक पाया चीनचा आहे. त्यामुळे पाकिस्तानचे हे ‘आत्मनिर्भरत्व’ नेमके कुठे आहे? हा प्रश्न जागतिक स्तरावर उपस्थित केला जात आहे.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Sergio Gor: नेपाळचे पंतप्रधान बालेन शाह यांनी ट्रम्पच्या खास दूताला डावलले; ‘या’ कृत्याने अमेरिकेचा अपमान केल्याचा तज्ज्ञांचा आरोप
पाकिस्तानने यापूर्वीही माहिती युद्धाचा (Information Warfare) वापर केला आहे. मे २०२५ मध्ये, ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान भारताने सीमेपलीकडील दहशतवादी तळांवर सर्जिकल स्ट्राईक केला, तेव्हा पाकिस्तानने भारतीय हवाई तळाचा विध्वंस झाल्याचा दावा करत एक व्हिडिओ शेअर केला होता. परंतु, बीबीसी व्हेरिफायने (BBC Verify) स्पष्ट केले की, तो व्हिडिओ ‘बॅटलफील्ड ३’ या व्हिडिओ गेममधील होता.
ईओ-३ च्या माध्यमातून पाकिस्तान आगामी काळात आणखी मोठ्या खोट्या बातम्या आणि बनावट प्रतिमा पसरवण्याची शक्यता आहे. भारताच्या इस्रोची जागतिक पातळीवर एक विश्वासार्हता आहे, तर पाकिस्तानच्या सुपारकोचा इतिहास अपप्रचार आणि परदेशी तंत्रज्ञानावर अवलंबून असल्याचा आहे. त्यामुळे भारतीयांनी प्रत्येक वेळी सतर्क राहून अशा खोट्या दाव्यांचे सत्य जगासमोर आणणे गरजेचे आहे.
Ans: पाकिस्तानने २५ एप्रिल २०२६ रोजी EO-3 उपग्रह प्रक्षेपित केला आहे.
Ans: पाकिस्तानने शेअर केलेली कराची बंदराची 'पहिली प्रतिमा' प्रत्यक्षात २०२५ मधील होती, ज्यामुळे हा दावा खोटा असल्याचे OSINT विश्लेषकांनी उघड केले.
Ans: तांत्रिक क्षमता आणि विश्वासार्हतेच्या बाबतीत पाकिस्तानची सुपारको ही इस्रोच्या तुलनेत अत्यंत मागासलेली असून, ती चीनच्या तंत्रज्ञानावर पूर्णपणे अवलंबून आहे.
