India Russia oil trade: अमेरिकेचा दबाव फेल; रशियन तेल खरेदीत इंडियन ऑइल आघाडीवर (फोटो-सोशल मीडिया)
India Russia oil trade: अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प बऱ्याच काळापासून भारतावर रशियाकडून कच्चे तेल खरेदी थांबवण्यासाठी अतिरिक्त कर लादून दबाव आणत आहेत. भारताने यात लक्षणीय घट केली आहे, परंतु आता समोर येणारे आकडे खूपच धक्कादायक आहेत. अलिकडच्या एका अहवालात असे म्हटले आहे की भारतातील खाजगी कंपन्या रशियाकडून तेल खरेदी करत नसल्या तरी, सरकारी मालकीच्या तेल कंपन्यांनी लक्षणीय खरेदी केली आहे. इंडियन ऑइल यामध्ये आघाडीवर आहे, त्यांनी दिलेल्या महत्त्वपूर्ण सवलतींमुळे सर्वाधिक रशियन तेल खरेदी करत आहे.
अलीकडील अहवालानुसार, सार्वजनिक क्षेत्रातील रिफायनरीजनी रशियाकडून त्यांचे आयात प्रमाण वाढवले आहे, कारण देऊ केलेल्या सवलती आता जवळजवळ ७ प्रति बॅरलवर पोहोचल्या आहेत. ही सवलत २०२५ च्या मध्यात उपलब्ध असलेल्या पातळीपेक्षा जवळजवळ तिप्पट आहे. जहाज देखरेखीचा डेटा आणि उद्योग स्रोत सूचित करतात की २०२५ मध्ये, भारतातील खाजगी कंपन्या रशियाकडून अधिक तेल खरेदी करत होत्या, परंतु आता सरकारी कंपन्यांनी ही खरेदी वाढवली आहे.
हेही वाचा: Union Budget 2026: LTCG टॅक्समध्ये दिलासा मिळणार का? गुंतवणूकदारांची येत्या बजेट 2026 कडे नजर
सरकारी मालकीच्या इंडियन ऑइल कॉर्पोरेशन (IOC) ने जानेवारी २०२६ मध्ये सरासरी ४७०,००० बॅरल प्रतिदिन (bpd) खरेदी केली, जी आतापर्यंतची सर्वाधिक आहे. डिसेंबर २०२५ मध्ये हा आकडा ४२७,००० बॅरल प्रतिदिन होता. भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड (BPCL) ने या महिन्यात १६४,००० बॅरल प्रतिदिन तेल खरेदी केले, जे डिसेंबरमध्ये १४३,००० बॅरल प्रतिदिन होते. रशियन तेल कंपनी रोसनेफ्ट-समर्थित नायरा एनर्जीने या महिन्यात अंदाजे ४६९,००० बॅरल प्रतिदिन तेल खरेदी केले.
युरोपियन युनियनच्या निर्बंधांमुळे इतर पुरवठादारांपासून तोडले गेल्यामुळे नायरा एनर्जी पूर्णपणे रशियन तेलावर अवलंबून आहे. जानेवारीच्या पहिल्या तीन आठवड्यात रशियन तेलाची एकूण भारतीय आयात किंचित कमी होऊन १.१ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन झाली, जी डिसेंबरमध्ये १.२ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन होती. नोव्हेंबरमध्ये १.८४ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन होती त्यापेक्षा ही घट लक्षणीयरीत्या कमी आहे. २१ नोव्हेंबर रोजी रशियाच्या दोन सर्वात मोठ्या तेल निर्यातदारांवर, रोसनेफ्ट आणि लुकोइलवर लादलेल्या अमेरिकेच्या निर्बंधांचा परिणाम ही घट दर्शवते.
रशिया आणि युक्रेनमधील युद्ध सुरू झाल्यापासून भारताने रशियन तेल खरेदी करण्यास सुरुवात केली. २०२२ ते २०२५ दरम्यान रशियाकडून स्वस्त क्रूड खरेदी करून भारताने अब्जावधी डॉलर्सची बचत केली आहे. वृत्तसंस्था रॉयटर्सनुसार, भारताने आतापर्यंत अंदाजे १७ अब्ज डॉलर्सची बचत केली आहे. २०२२-२३ या आर्थिक वर्षात भारताने ४.८७ अब्ज डॉलर्सची बचत केली, तर २०२३-२४ मध्ये ही बचत ५.४१ अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढली. २०२४-२५ मध्ये अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे ही बचत १.४५ अब्ज डॉलर्सपर्यंत कमी झाली. ही बचत रशियाकडून सवलतीत तेल खरेदी केल्यामुळे झाली.
