Iran-Israel War: हॉर्मुझनंतर आणखी एक धक्का? इराणची आता 'या'वर नजर; जागतिक तेल संकट गडद होण्याची शक्यता (फोटो-सोशल मीडिया)
Iran-Israel War: इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यातील संघर्ष सुरू झाल्यापासून, जागतिक चर्चेत ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ हा विषय चर्चेत राहील. कारण हा एक अत्यंत महत्त्वाचा जलमार्ग असून ज्यातून जगातील २० टक्के कच्च्या तेलाची आणि लाखो टन नैसर्गिक वायूची वाहतूक होते. भारताचाही ऊर्जेच्या गरजांचा मोठा भाग याच मार्गाद्वारे पूर्ण केला जातो; मात्र, इराणने सध्या या मार्गावर कडक नाकेबंदी लागू केली आहे. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे निर्माण झालेल्या परिणामांशी आशियाई आणि आखाती देश आधीच झगडत असताना, इराण आता आणखी एका मार्गावर अडथळे निर्माण करण्याची तयारी करत आहे. ज्यामुळे अनेक देशांसमोर तेलाचे तीव्र संकट उभे राहू शकते.
हॉर्मुझनंतर इराणची नजर आता ‘बाब अल-मंदेब’ (Bab el-Mandeb) या सामुद्रधुनीवर खिळलेली आहे. जर अमेरिका आणि त्याचे मित्र देश त्यांच्यावर लष्करी हल्ले करणे सुरूच ठेवणार असतील किंवा आणखी दबाव टाकण्याचा प्रयत्न करत असतील, तर या मार्गाची नाकेबंदी करण्याचा अधिकार इराणकडे असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. इराणवर कोणत्याही स्वरूपाचे अतिक्रमण किंवा हल्ला झाला, तर त्याला प्रत्युत्तर म्हणून हा इशारा देण्यात आला आहे.
इराणच्या IRGC चे असे म्हणणे आहे की, ‘बाब अल-मंदेब’ सामुद्रधुनीसाठी मोठा धोका निर्माण करण्याची पूर्ण क्षमता इराणकडे आहे. ज्याप्रमाणे इराणने हॉर्मुझ सामुद्रधुनीवर अत्यंत कडक नियंत्रण आणि पाळत ठेवली आहे, त्याच पातळीचे नियंत्रण आणि पाळत ते ‘बाब अल-मंदेब’वरही ठेवू शकतात. हा मार्गही जागतिक बाजारपेठेत मोठ्या प्रमाणात तेल आणि वायूचा पुरवठा करण्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा दुवा म्हणून काम करतो. हॉर्मुझ बंद झाल्यामुळे जग आधीच संकटात सापडलेले असताना, जर ‘बाब अल-मंदेब’वरही नाकेबंदी लादली गेली, तर अनेक देशांना तेल आणि वायूच्या पुरवठ्याची तीव्र टंचाई भेडसावेल.
‘बाब अल-मंदेब’ हा जलमार्ग ‘तांबडा समुद्र’ आणि ‘एडनचे आखात’ यांना ‘अरबी समुद्रा’शी जोडतो. हे येमेन आणि ‘हॉर्न ऑफ आफ्रिका’ मधील दोन राष्ट्रे जिबूती आणि एरिट्रिया यांच्या दरम्यान वसलेले असून जगातील एकूण सागरी तेल आणि वायू व्यापारापैकी १२ टक्के व्यापार दरवर्षी पार पडतो. जर हा जलमार्ग देखील रोखला, तर त्याचा परिणाम जागतिक तेल आणि वायू पुरवठ्याच्या ३० टक्क्यांवर होईल. जर इराणने हा मार्ग बंद केला तर जहाजांना लांबचा प्रवास करावा लागेल. ज्याने केवळ प्रवासाचा कालावधीच वाढणार नाही, तर मालवाहतुकीच्या खर्चातही वाढ होईल. शिवाय, सुरक्षाविषयक धोके वाढले आहेत; कारण येमेनमधील ‘हौथी’ बंडखोरांनी या मार्गावरून प्रवास करणाऱ्या जहाजांवर हल्ले करण्यास सुरुवात केली आहे.
या मार्गावर हौथी हल्ल्यांपासून जहाजांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी यापूर्वीच अब्जावधी डॉलर्स खर्च करण्यात आले आहेत; तसेच, अशा घटनांमध्ये चार जहाजे बुडाल्याचेही माहिती आहे. इतका प्रचंड खर्च करूनही, काहीच फायदा झाला आहे. आता त्यातच, जर इराणनेही या जलमार्ग बंद केला, तर परिस्थिती आणखीच गंभीर होऊ शकते. तथापि, होर्मुझमधील परिस्थितीनंतर जर या जलमार्गावरही बंदी आली, तर संपूर्ण जगाला त्याचे परिणाम अधिकच तीव्र स्वरूपात भोगावे लागतील.
