बुधवार, 4 नोव्हेंबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
AI Data Centers in India: जगभरात कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वाढत्या वापरासोबतच डेटा सेंटरची मागणी वेगाने वाढली आहे. डेटा सेंटर ही एक विशेष तांत्रिक सुविधा असते, जिथे हजारो सर्व्हर, स्टोरेज सिस्टम आणि नेटवर्किंग उपकरणे ठेवली जातात. हेच सर्व्हर वेबसाइट्स, क्लाउड सेवा, ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म्स आणि AI ॲप्लिकेशन सातत्याने चालवले जातात. या सर्व्हरना चोवीस तास वीज आणि अत्याधुनिक कूलिंग सिस्टमची गरज असते, कारण सततच्या वापरामुळे मोठ्या प्रमाणावर उष्णता निर्माण होते. AI तंत्रज्ञानाच्या विस्तारामुळे डेटा सेंटर आता कोणत्याही देशाच्या डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चरचा सर्वात महत्त्वाचा भाग बनले आहेत.
भारत आता डेटा सेंटर क्षेत्रात वेगाने उदयास जाणारी शक्ती बनला आहे. Statista च्या अहवालानुसार, एप्रिल २०२६ पर्यंत देशात २९६ डेटा सेंटर कार्यरत होते. या आकडेवारीच्या आधारावर भारत अमेरिका, ब्रिटन, जर्मनी, चीन आणि फ्रान्सनंतर जगातील सहावा सर्वात मोठा डेटा सेंटर बाजार आहे. तथापि, कोणत्याही देशाची ताकद केवळ डेटा सेंटरच्या संख्येवरूनच नव्हे तर त्यांच्या कंप्युटिंग क्षमतेवरून देखील मोजली जाते. ही क्षमता दर्शवते की सर्व्हर, स्टोरेज, AI चिप्स आणि इतर उपकरणे चालवण्यासाठी किती वीज उपलब्ध आहे आणि ते किती वर्कलोड हाताळू शकतात.
भारताची डेटा सेंटर क्षमता गेल्या काही वर्षांत अनेक पटींनी वाढली आहे. वर्ष २०२० मध्ये ही क्षमता सुमारे ३७५ मेगावॉट होती, जी २०२५ पर्यंत वाढून १.५ गीगावॉट झाली. अलीकडील अहवालानुसार हा आकडा १.६ गीगावॉट पेक्षाही अधिक झाला आहे. तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, २०३० पर्यंत भारताची ऑपरेशनल क्षमता १२ गीगावॉट पर्यंत पोहोचू शकते, तर AI साठी समर्पित क्षमता २७५ मेगावॉट वरून ६,५४६ मेगावॉट होण्याचा अंदाज आहे. ही वाढ देशाच्या डिजिटल भविष्याला नवी दिशा देऊ शकते.
भारत हा जगातील मोठ्या टेक कंपन्यांसाठी सर्वात वेगाने विकसित होणारा AI आणि डिजिटल बाजार बनला आहे. अलीकडेच Meta ने जामनगरमध्ये रिलायंसद्वारे विकसित केलेल्या १६८ मेगावॉट AI डेटा सेंटर लीजवर घेण्याची घोषणा केली आहे. दुसरीकडे, Google विशाखापट्टनममध्ये मोठे AI डेटा सेंटर विकसित करत आहे. याशिवाय, AirTrunk ने पुढील चार वर्षांत भारतात ३ ट्रिलियन रुपये गुंतवणूक करण्याची योजना आखली आहे. वाढता इंटरनेट वापर, AI स्वीकारण्याचा वेग आणि १४० कोटी लोकसंख्या असलेला विशाल डिजिटल बाजार भारताला जागतिक गुंतवणूकदारांसाठी आकर्षक बनवत आहे.
सध्या महाराष्ट्र आणि तामिळनाडू हे डेटा सेंटरचे प्रमुख केंद्र आहेत, तर आंध्र प्रदेश, तेलंगणा, उत्तर प्रदेश आणि कर्नाटक देखील वेगाने नवीन गुंतवणूक आकर्षित करत आहेत. भारताचा हा विस्तार आगामी काळात जगातील सर्वात मोठ्या AI इन्फ्रास्ट्रक्चर हबमध्ये रूपांतरित होऊ शकतो.
