शुक्रवार, 30 ऑक्टोबर 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
UGC Guidelines: जर तुम्ही कॉलेज किंवा युनिव्हर्सिटीमध्ये शिक्षण घेत असाल किंवा उच्च शिक्षणाची तयारी करत असाल तर तुम्ही युजीसीचे नाव नक्की ऐकले असेल. परंतु, तुम्हाला माहिती आहे का या संस्थेचे काम काय असते? तिच्याकडे कोणते अधिकार आहेत? चला तर मग जाणून घेऊया याबदद्ल सविस्तर…
युजीसी ही भारत सरकारची एक वैधानिक संस्था आहे. याची सुरुवात १९५३ मध्ये झाली असून १९५६ मध्ये संसदेच्या एका कायद्यांतर्गत या संस्थेला कायदेशीर दर्जा मिळाला. ही संस्था देशातील विद्यापीठीय शिक्षणाचा दर्जा आणि उच्च शिक्षण संस्थेसाठी नियम ठरवण्याचे काम करते. ज्याप्रमाणे शालेय शिक्षणात वेगवेगळे बोर्ड असतात, त्याचप्रमाणे कॉलेज आणि विद्यापीठ पातळीवर शिक्षणावर देखरेख ठेवण्याचे काम युजीसी करते. ही संस्था विद्यापीठातील अध्यपन, परीक्षा, संशोधन आणि शिक्षणाचा दर्जा ठरवून दिलेल्या मानकांनुसार आहेत की नाही हे सुनिश्चत करते. युजीसी वेळोवेळी नवीन मार्गदर्शक तत्वे जारी करते. विद्यापीठे व महाविद्यालयांना या नियमांचे पालन करावे लागते. एखादी संस्था नियमांचे पालन करत नसेल तर तिच्यावर कारवाई देखील करू शकते.
कोणत्याही विद्यापीठासाठी युजीसीची मान्यता असणे आवश्यक असते. जेव्हा एखादे नवीन विद्यापीठ सुरू होते. त्याच्याकडे पात्र शिक्षक, पुरेशी संसाधने, लायब्ररी, लॅब आणि इतर आवश्यक सुविधा आहेत का? हे सिद्ध करावे लागते. यूजीसी या सर्व तपासणीनंतर संस्थांना मान्यता देऊन त्यावर देखरेख करते. म्हणूनच विद्यार्थ्यांला यूजीसी मान्यताप्राप्त संस्थेतच प्रवेश घ्यावा, असा सल्ला दिला जातो.
युजीसीचे एक मोठे काम विद्यापीठे आणि कॉलेजांना आर्थिक सहाय्य देणे हे देखील आहे. अनेक सरकारी विद्यापीठांना आणि संशोधन प्रकल्पांना (Research Projects) अनुदान देण्याचे काम युजीसी करते. मात्र, केवळ युजीसीचे निर्धारित निकष पूर्ण करणाऱ्या संस्थाच या आर्थिक मदतीसाठी पात्र ठरतात.
युजीसीचे एक मोठे काम विद्यापीठे कॉलेजांना आर्थिक सहाय्य देणे हे देखील आहे. युजीसीचे निकष पूर्ण करणाऱ्या संस्थांना, सरकारी विद्यापीठांना आणि संशोधन प्रकल्पांना अनुदान देण्याचे काम युजीसी करते.
सध्या युजीसीचे (University Grants Commission) अध्यक्ष म्हणून विनित जोशी यांच्याकडे अतिरिक्त कार्यभार आहे. ते १९९२ च्या बॅचचे आयएएस(IAS) अधिकारी असून शिक्षण क्षेत्रातील त्यांच्या प्रदीर्घ प्रशासकीय अनुभवासाठी ओळखले जातात. यापूर्वी, त्यांनी सीबीएससीचे अध्यक्ष आणि एनटीएचे महासंचालक यांसारख्या महत्त्वांच्या पदांवर काम केले आहे. विशेष म्हणजे विनित जोशी हे शिक्षण तज्ञ नसून वरिष्ठ नोकरशहा आहेत.
