Sane Guruji: 'जगाला प्रेम अर्पावे...' ज्यांनी मराठी मनाला संस्कार आणि साहित्याची अथांग श्रीमंती दिली त्यांची आज पुण्यतिथी ( फोटो सौजन्य : सोशल मीडिया )
Sane Guruji death anniversary 11 June : मराठी मातीमध्ये अनेक संत, समाजसुधारक आणि थोर विचारवंत जन्माला आले, ज्यांनी समाजाला जगण्याची नवी दिशा दिली. याच थोर विभूतींपैकी एक अग्रगण्य नाव म्हणजे पांडुरंग सदाशिव साने (Pandurang Sadashiv Sane) , ज्यांना संपूर्ण महाराष्ट्र अत्यंत आदराने आणि प्रेमाने ‘साने गुरुजी’ म्हणून ओळखतो. २४ डिसेंबर १८९९ रोजी रत्नागिरी जिल्ह्यातील पालगड येथे जन्मलेल्या या युगपुरुषाने आपल्या संपूर्ण आयुष्यात केवळ साहित्याची निर्मिती केली नाही, तर माणसाच्या मनाला सुसंस्कृत करण्याचे महाकाय कार्य केले. त्यांचा प्रत्येक विचार, प्रत्येक कृती ही राष्ट्रसेवा आणि मानवतेशी जोडलेली होती.
साने गुरुजींच्या व्यक्तिमत्त्वावर महात्मा गांधी यांच्या विचारसरणीचा प्रचंड प्रभाव होता. ते केवळ एक लेखक किंवा शिक्षक नव्हते, तर ते एक स्वातंत्र्यसैनिक आणि खंबीर समाजसेवक होते. देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यात स्वतःला झोकून देत असतानाच त्यांनी समाजातील आंतरिक कीड म्हणजेच जातीभेद आणि अस्पृश्यतेविरुद्ध लढा पुकारला. पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर अस्पृश्यांसाठी खुले व्हावे म्हणून त्यांनी केलेले आमरण उपोषण हा महाराष्ट्राच्या सामाजिक इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि सुवर्ण क्षण मानला जातो.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : EU Sanctions : भारत-रशिया मैत्रीमुळे युरोप अस्वस्थ! काजा कॅलस यांच्या भारतविरोधी घोषणेने वाढला आंतरराष्ट्रीय तणाव
‘श्यामची आई’ मराठी साहित्यातील सुसंस्कारांचे विद्यापीठ
साने गुरुजींचे नाव घेताच प्रत्येक मराठी माणसाच्या डोळ्यासमोर सर्वात आधी येते ते म्हणजे “श्यामची आई” हे पुस्तक. हे केवळ एक पुस्तक नसून आईच्या अथांग प्रेमाचे, त्यागाचे आणि मुलाला दिलेल्या संस्कारांचे जिवंत महाकाव्य आहे. गुरुजींनी नाशिकच्या तुरुंगात असताना या पुस्तकाचे लेखन केले होते. या कथांमधील प्रत्येक प्रसंग वाचकाच्या मनाचा ठाव घेतो. आजही जेव्हा कुटुंबातील मूल्यांचा किंवा बालसंस्कारांचा विषय निघतो, तेव्हा “श्यामची आई” हे पुस्तक अव्वल स्थानावर असते. या पुस्तकाने अनेक पिढ्यांवर नैतिकतेचे संस्कार केले आहेत आणि ते आजही तितकेच प्रासंगिक आहे.
गुरुजींचा असा ठाम विश्वास होता की, जर आपल्याला देशाचे भविष्य उज्वल करायचे असेल, तर मुलांवर आणि तरुणांवर योग्य संस्कार होणे आवश्यक आहे. त्यांनी शिक्षण क्षेत्राला एक नवी दृष्टी दिली. त्यांच्या मते, शिक्षण म्हणजे केवळ पुस्तकी ज्ञान किंवा पदव्या मिळवणे नव्हे, तर मुलांमध्ये संवेदनशीलता, निसर्गाविषयी प्रेम आणि गरिबांबद्दल सहानुभूती निर्माण करणे होय. त्यांनी आपल्या साध्या आणि रसाळ भाषेतून बालसाहित्याची मोठी निर्मिती केली, जी आजच्या डिजिटल युगातही मुलांच्या मानसिक विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते.
जागतिक घडामोडी संबंधित बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा : Maratha Empire: इस्रायलमध्ये उभारला जातोय छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पुतळा; पाहा 350 वर्षांपूर्वीचा तो अंगावर काटा आणणारा इतिहास
सामाजिक समस्यांना वाचा फोडण्यासाठी आणि तरुणांमध्ये वैचारिक जागृती निर्माण करण्यासाठी साने गुरुजींनी १५ ऑगस्ट १९४८ रोजी ‘साधना’ हे साप्ताहिक सुरू केले. साधना साप्ताहिकाच्या माध्यमातून त्यांनी समाजातील अन्यायावर, अंधश्रद्धांवर आणि संकुचित विचारसरणीवर प्रहार केले. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर देशाची जडणघडण कशी असावी, नागरिकांची कर्तव्ये काय असावीत, यावर त्यांनी अत्यंत अभ्यासपूर्ण लिखाण केले. हे साप्ताहिक केवळ एक वृत्तपत्र राहिले नाही, तर ते महाराष्ट्रातील वैचारिक चळवळींचे केंद्र बनले.
गुरुजींचे जीवन अत्यंत साधे आणि पारदर्शक होते. “खरा तो एकचि धर्म, जगाला प्रेम अर्पावे” ही त्यांनी लिहिलेली प्रार्थना त्यांच्या संपूर्ण जीवन प्रवासाचे सार आहे. ११ जून १९५० रोजी या महान आत्म्याने जगाचा निरोप घेतला, परंतु त्यांचे विचार आणि त्यांनी लिहिलेले साहित्य आजही करोडो लोकांच्या मनात जिवंत आहे. आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या युगात जेव्हा मानवी मूल्ये मागे पडत चालली आहेत, तेव्हा साने गुरुजींचे विचार आपल्याला पुन्हा एकदा निसर्गाशी आणि मानवतेशी सुसंवादाने जगण्याची मोठी प्रेरणा देतात.






