सोमवार, 6 जुलै 2026
फोटो सौजन्य- सोशल मीडिया
Railway Loco Pilot Medical Test: भारतीय रेल्वेमध्ये लोको पायलट (ट्रेन चालक) बनण्याचे स्वप्न दरवर्षी लाखो तरुण पाहतात. परंतु, या पदापर्यंत पोहोचण्यासाठी केवळ लेखी परीक्षा उत्तीर्ण होणे पुरेसे नसते. उमेदवाराला वैद्यकीय चाचणीतही (Medical Test) पूर्णपणे तंदुरुस्त सिद्ध व्हावे लागते. अनेकदा लेखी परीक्षेत चांगली कामगिरी करणारे उमेदवारही वैद्यकीय तपासणीतील एका लहानशा त्रुटीमुळे निवडीतून बाहेर पडतात. अशा परिस्थितीत, जर तुम्हालाही रेल्वेत लोको पायलट व्हायचे असेल, तर यासाठी मेडिकल टेस्टचे कोणते निकष पूर्ण करावे लागतात, ते आज आपण जाणून घेऊया.
लोको पायलट बनण्यासाठी उमेदवाराला रेल्वे भरती बोर्डाद्वारे (RRB) आयोजित असिस्टंट लोको पायलट (ALP) भरती प्रक्रियेतून जावे लागते. यामध्ये सर्वात आधी CBT-1 आणि CBT-2 या संगणक आधारित परीक्षा होतात. यानंतर सायकोमेट्रिक किंवा ॲप्टिट्यूड टेस्ट, मेडिकल टेस्ट आणि कागदपत्रांची पडताळणी (Document Verification) केली जाते. सर्व टप्पे यशस्वीपणे पार करणाऱ्या उमेदवारांना प्रशिक्षणासाठी बोलावले जाते.
१. व्हिजन टेस्ट (डोळ्यांची तपासणी): लोको पायलटसाठी डोळ्यांची तपासणी सर्वात महत्त्वाची असते. रेल्वेमध्ये ALP पदासाठी ‘A1’ मेडिकल कॅटेगरी लागू होते, जी अत्यंत कडक मानली जाते. यामध्ये दोन्ही डोळ्यांची दृष्टी ६/६ असणे अनिवार्य आहे. या पदासाठी चष्मा किंवा कॉन्टॅक्ट लेन्स वापरण्यास परवानगी नसते. याशिवाय रंगांची योग्य ओळख असणे (Color Blindness नसावा) आणि रात्रीच्या वेळी स्पष्ट दिसणे आवश्यक आहे.
२. हियरिंग टेस्ट (कानांची तपासणी): लोको पायलटला इंजिनचा आवाज, हॉर्न, वायरलेस संदेश आणि ट्रॅकवरून येणाऱ्या आवाजांवर सतत लक्ष ठेवावे लागते. त्यामुळे दोन्ही कानांनी सामान्यपणे ऐकू येणे आवश्यक आहे. वैद्यकीय तपासणीत उमेदवाराला ऐकण्याची कोणतीही समस्या नाही ना, हे पाहिले जाते.
३. फिजिकल फिटनेस (शारीरिक तंदुरुस्ती): लोको पायलटला सलग अनेक तास इंजिनमध्ये बसून काम करावे लागते. अनेकदा खराब हवामान आणि कठीण परिस्थितीतही ड्युटी करावी लागते. त्यामुळे मेडिकल टेस्टमध्ये शरीराचा समतोल, हात-पायांची कार्यक्षमता, पाठीच्या कण्याची स्थिती आणि सामान्य शारीरिक तंदुरुस्तीची तपासणी केली जाते.
४. मेंटल हेल्थ (मानसिक आरोग्य): लोको पायलटच्या नोकरीत प्रत्येक क्षणी सतर्क राहणे आवश्यक असते. म्हणूनच उमेदवाराचे मानसिक आरोग्यही तपासले जाते. ताणतणावाच्या परिस्थितीत उमेदवार योग्य निर्णय घेऊ शकतो का, त्याची एकाग्रता किती आहे आणि तो घाबरून न जाता परिस्थिती कशी हाताळतो, हे तपासले जाते.
५. हार्ट आणि श्वसनसंस्थेची तपासणी: उमेदवार प्रदीर्घ काळ कोणत्याही त्रासाशिवाय काम करू शकेल हे रेल्वे निश्चित करते. यासाठी हृदयाची कार्यक्षमता, फुफ्फुसांची स्थिती आणि श्वास घेण्याच्या क्षमतेची तपासणी केली जाते.
मेडिकल टेस्ट उत्तीर्ण झाल्यानंतर उमेदवाराला सर्वात आधी रेल्वेचे प्रशिक्षण पूर्ण करावे लागते. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यावर उमेदवारांची नियुक्ती असिस्टंट लोको पायलट (ALP) पदावर होते. सुरुवातीला त्यांना सामान्यतः मालगाड्यांवर (Goods Train) तैनात केले जाते. अनुभव आणि चांगल्या कामगिरीच्या जोरावर नंतर त्यांना पॅसेंजर ट्रेन्स आणि त्यानंतर एक्सप्रेस किंवा प्रीमियम ट्रेन्सची जबाबदारी दिली जाते.
सातव्या वेतन आयोगानुसार असिस्टंट लोको पायलटचा सुरुवातीचा मूळ पगार (Basic Salary) १९,९०० रुपये प्रति महिना असतो. पदोन्नती मिळाल्यानंतर ‘सीनियर लोको पायलट’ झाल्यावर मूळ पगार ३५,००० ते ६०,००० रुपये किंवा त्याहून अधिक होऊ शकतो. महागाई भत्ता आणि इतर भत्ते जोडल्यानंतर एकूण हातात येणारा पगार (In-Hand Salary) सुमारे ४०,००० ते ८०,००० रुपये प्रति महिना असू शकतो. लोको पायलटला मूळ पगाराव्यतिरिक्त महागाई भत्ता (DA), घरभाडे भत्ता (HRA), वाहतूक भत्ता, नाईट ड्युटी भत्ता, ओव्हरटाइम पेमेंट आणि चालवलेल्या किलोमीटरच्या आधारावर ‘रनिंग अलाउन्स’ देखील मिळतो.
