रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
वंध्यत्व वाढण्यामागील एक प्रमुख कारण म्हणजे पालकत्व उशिरा स्वीकारण्याची वाढती प्रवृत्ती. शिक्षण, करिअर स्थैर्य आणि आर्थिक सुरक्षितता यांना प्राधान्य दिल्यामुळे पहिल्यांदा पालक होण्याचे वय वाढत चालले आहे. मात्र, प्रजनन क्षमता ही वयाशी थेट संबंधित असते. महिलांचा जन्मतः असलेला अंड्यांचा साठा मर्यादित असतो आणि वयानुसार त्याची संख्या तसेच गुणवत्ता कमी होत जाते. ही घट ३० वर्षांनंतर अधिक वेगाने दिसून येते, विशेषतः ३५ वर्षांनंतर ती अधिक ठळकपणे वाढते.
ही जैविक वास्तवता आणि सामाजिक जीवनशैलीतील बदल यामध्ये विसंगती निर्माण होते. त्यामुळे प्रजनन क्षमतेची नैसर्गिक मर्यादा आणि जीवन नियोजन यामध्ये तफावत दिसून येते. IVF सारख्या सहाय्यक प्रजनन तंत्रज्ञानात प्रगती झाली असली तरी, वयामुळे होणारी प्रजनन क्षमता कमी होणे पूर्णपणे भरून काढणे शक्य नसते.
आधुनिक जीवनशैलीही या समस्येला अधिक तीव्र बनवते. निष्क्रिय जीवनशैली, तणाव, चुकीचा आहार, लठ्ठपणा, धूम्रपान आणि मद्यपान हे सर्व घटक पुरुष आणि महिला दोघांच्याही प्रजनन आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करतात.
पुरुषांमध्ये शुक्राणूंची गुणवत्ता कमी होणे जसे की हालचालींचा वेग कमी होणे आणि DNA मध्ये नुकसान वाढणे हे वय आणि जीवनशैलीशी संबंधित असल्याचे दिसून आले आहे. त्याचप्रमाणे, मधुमेह आणि हार्मोनल असंतुलन यांसारखे चयापचयाशी संबंधित आजार महिलांमध्ये अंडोत्सर्जन प्रक्रियेवर आणि एकूण प्रजनन क्षमतेवर परिणाम करतात.
आणखी एक वाढती समस्या म्हणजे दुय्यम वंध्यत्व (Secondary Infertility), ज्यामध्ये पहिले मूल झाल्यानंतर दुसऱ्यांदा गर्भधारणा होण्यात अडचण येते. हे बहुतेक वेळा वाढते वय, जीवनशैलीशी संबंधित आरोग्य समस्या आणि दुसऱ्या गर्भधारणेसाठी उशिरा केलेले प्रयत्न यांच्याशी संबंधित असते. यावरून वेळ आणि आरोग्य घटकांचा एकत्रित परिणाम स्पष्ट होतो असं मत BDR Pharmaceuticals चे टेक्निकल डायरेक्टर डॉ. अरविंद बदिगर यांनी स्पष्ट केलं आहे.
वंध्यत्वाच्या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी जागरूकता, वेळेवर नियोजन आणि आरोग्यदायी जीवनशैली अत्यंत महत्त्वाची आहे. नियमित आरोग्य तपासणी, संतुलित वजन, तणावाचे व्यवस्थापन आणि हानिकारक सवयींपासून दूर राहणे यामुळे प्रजनन आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.
तसेच वंध्यत्वाशी संबंधित सामाजिक गैरसमज दूर करणे आणि दोन्ही जोडीदारांनी वैद्यकीय सल्ला घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. बदलत्या प्रजनन निवडींना जैविक वास्तवाशी सुसंगत ठेवण्यासाठी योग्य शिक्षण आणि वैद्यकीय मार्गदर्शन महत्त्वाचे ठरते, जेणेकरून वंध्यत्वाचा धोका कमी करता येईल.
