मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
पुण्यातील श्री त्रिशुंड गणपती मंदिर (फोटो- सोशल मिडिया )
श्री त्रिशुंड गणपती मंदिराला 250 वर्षांचा इतिहास
मंदिरातील तळघर असते वर्षभर बंद
गुरुपौर्णिमेच्या दिवशीच त्रिशुंड गणपती मंदिर भाविकांसाठी केले जाते खुले
पुणे/गायत्री पवळे: पुण्यातील सोमवार पेठेतील सुमारे अडीचशे वर्षांचा इतिहास लाभलेल्या श्री त्रिशुंड गणपती मंदिरात गुरुपौर्णिमेनिमित्त वर्षातून केवळ एकदाच उघडण्यात येणाऱ्या तळघराच्या दर्शनासाठी आज भाविक मोठी गर्दी करतात. मंदिरातील हे तळघर वर्षभर बंद ठेवले जाते आणि केवळ गुरुपौर्णिमेच्या दिवशीच भाविकांसाठी खुले केले जाते. यामुळे या ऐतिहासिक मंदिराला धार्मिक आणि ऐतिहासिकदृष्ट्या विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
इ.स. १७५४ मध्ये गोसावी संप्रदायातील भीमगिरजी गोसावी यांनी या मंदिराची उभारणी केली. काळ्या दगडात साकारलेले हे मंदिर वेरूळच्या लेण्यांची आठवण करून देणाऱ्या वैशिष्ट्यपूर्ण स्थापत्यशैलीसाठी प्रसिद्ध आहे. मंदिरातील श्री गणेशाची मूर्ती अत्यंत दुर्मिळ असून गणपतीला तीन सोंडा, सहा हात आणि मोरावर आरूढ अशा स्वरूपात येथे दर्शविण्यात आले आहे. महाराष्ट्रात अशा प्रकारची मूर्ती अत्यंत दुर्मिळ मानली जाते.
या मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तळघरातील समाधी. येथे दलपतगिरी (काही ऐतिहासिक नोंदींमध्ये भीमजीगिरी/भीमगिरजी गोसावी परंपरेशी संबंधित) गोसावी यांची समाधी आहे. तळघरात नैसर्गिक झरा असल्यामुळे वर्षभर पाणी साचलेले असते. गुरुपौर्णिमेपूर्वी तळघर स्वच्छ करून पाणी काढले जाते आणि त्या दिवशीच भाविकांना समाधीचे दर्शन घेण्याची संधी दिली जाते. ही परंपरा अनेक दशकांपासून अखंडपणे सुरू आहे.
स्थानिक परंपरेनुसार, गुरुपौर्णिमेला गोसावी संप्रदायातील शिष्य आपल्या गुरूंच्या समाधीस्थळी दर्शनासाठी येत असत. त्यातूनच वर्षातून फक्त एकदाच तळघर खुले करण्याची प्रथा सुरू झाली. आजही ही परंपरा श्रद्धेने पाळली जाते. पहाटेपासूनच भाविकांच्या रांगा लागतात आणि श्री त्रिशुंड गणपतीसह समाधीचे दर्शन घेण्यासाठी पुणेकरांसह राज्यभरातून भक्त येथे येतात.
इतिहास, स्थापत्यकला, अध्यात्म आणि गुरु-शिष्य परंपरा यांचा अनोखा संगम असलेले श्री त्रिशुंड गणपती मंदिर हे पुण्याच्या वारसास्थळांपैकी एक महत्त्वाचे मंदिर मानले जाते. गुरुपौर्णिमेच्या निमित्ताने वर्षातून एकदाच खुलणारे हे तळघर भाविकांसाठी केवळ दर्शनाचा नव्हे, तर पुण्याच्या समृद्ध सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक वारशाचा अनुभव घेण्याची दुर्मिळ संधी ठरते.
