मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
Indian railways : राखेतून पैसा कसा कमवला जाऊ शकतो? एकेकाळी असा प्रश्न तुम्हालाही पडला असेलच पण भारतीय रेल्वे एक सूपरप्लॅन तयार करतेय. या प्लॅनच्या मदतीने रेल्वे कोट्यवधी कमवणार आहे कसं काय? औष्णिक वीज प्रकल्पांमधून निघणारी राख एके काळी वीज प्रकल्पांसाठी डोकेदुखी होती. परंतु आता तिचा वापर करुन पैसाच पैसा मिळणार आहे. सविस्तर समजून घेऊयात.
Petrol-Diesel च्या दरात होणार मोठी कपात, सरकारचा मेगाप्लॅन, शेजारच्या देशाकडूनही आली मोठी बातमी…
औष्णिक वीज प्रकल्पांमधून निघणारी राख ही व्यर्थ मानली जायची पण आता तिचा वापर करुन रस्ते बांधकाम, सिमेंट आणि विटांच्या उत्पादनात होत असल्याने, ती गोळा करण्यासाठी वीज प्रकल्पांबाहेर ट्रकच्या रांगा लागत आहेत. आता, रेल्वे मंत्रालय याच राखेपासून लाखो रुपये मिळवण्यासाठी एक भक्कम योजना विकसित करत आहे. नेमकी काय आहे योजना समजून घेऊयात.
रेल्वे याबाबत अत्यंत गंभीर आहे. राख किंवा छाटणीच्या वाहतुकीबाबत रेल्वेची गांभीर्यता यावरून दिसून येते की, रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव स्वतः यात रस घेत आहेत. या आठवड्यातील गुरुवारी रेल्वे बोर्डाने या विषयावर एक उच्चस्तरीय बैठक घेतली आणि रेल्वेमंत्री स्वतः त्यात उपस्थित होते.
रेल्वे बोर्डातील अधिकृत सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, रेल्वेमंत्र्यांनी घेतलेल्या उच्चस्तरीय बैठकीत अनेक विषयांवर चर्चा झाली. वीज प्रकल्पातील राखेच्या वाहतुकीचा वाटा वाढवण्याच्या पर्यायांवरही विचार करण्यात आला. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, रेल्वे या राखेच्या वाहतुकीसाठी एक डेडिकेटेड लॉजिस्टिक्स नेटवर्क देखील स्थापित करू शकते.
औष्णिक वीज प्रकल्पांमधील राखेची वाहतूक सध्या प्रामुख्याने ट्रकद्वारे केली जाते. रेल्वेने हे काम सुरू केले आहे, परंतु तिचा वाटा खूपच कमी आहे. असा अंदाज आहे की देशभरातील औष्णिक वीज प्रकल्पांमधून दरवर्षी अंदाजे ३४० दशलक्ष टन राख निर्माण होते. यापैकी, रेल्वे सध्या केवळ १३ दशलक्ष टन राखेची वाहतूक करते. रेल्वेचा विश्वास आहे की, जर तिच्या वाहतुकीसाठी एक समर्पित प्रणाली स्थापित केली गेली, तर कोळशाप्रमाणेच राख देखील रेल्वेसाठी महसुलाचा एक प्रमुख स्रोत बनू शकते.
तुम्हाला कदाचित माहित असेल की औष्णिक वीज प्रकल्पांमध्ये कोळसा कच्चा माल म्हणून वापरला जातो. कोळसा जाळल्यानंतर तयार होणाऱ्या राखेला तांत्रिकदृष्ट्या फ्लाय ॲश म्हणतात. बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगालसारख्या राज्यांमध्ये याला ‘छाई’ म्हणजेच जळलेला कोळसा असं म्हटलं जातं. औष्णिक वीज निर्मितीमधील हा सर्वात मोठा उप-उत्पादित पदार्थ आहे. एक काळ होता जेव्ह त्याचा काही उपयोग नव्हता, तेव्हा तो वीज प्रकल्पांसाठी एक आव्हान होता. पण विविध क्षेत्रांमध्ये त्याचा वापर सुरू झाल्यापासून, तो उत्पन्नाचा एक स्रोत बनला आहे.
वीज प्रकल्पातील राख असो वा चुलीतील, जर तिची सुरक्षितपणे वाहतूक केली नाही, तर त्यामुळे पर्यावरणाला धोका निर्माण होतो. रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, या कामासाठी खास तयार केलेल्या कंटेनरचा वापर करणे आवश्यक आहे. सध्या, कोळशाच्या वाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या बॉक्स एन वॅगनमधूनही तिची वाहतूक केली जाऊ शकते, परंतु वाऱ्यामुळे राख उडू नये म्हणून ते व्यवस्थित व्यवस्थापन होणं आवश्यक आहे.
‘या’ डिफेन्स स्टॉकचा Stock Market मध्ये धुमाकूळ! सरकारकडून मिळालंय तब्बल 425 कोटींचं कॉन्ट्रॅक्ट
