गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2026
(फोटो सौजन्य: सोशल मीडिया)
India-Oman Pipeline: पश्चिम आशियातील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर निर्माण झालेल्या ऊर्जा संकटाने जगाला हादरवून सोडलं आहे. भारतासारखे देश, विशेषतः मध्य पूर्वेकडून होणाऱ्या पुरवठ्यातील व्यत्ययामुळे सर्वाधिक प्रभावित झालेले देश, अखंड ऊर्जा पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी वेगाने प्रयत्न करत आहेत. या सगळ्यात भारताने एक मोठा प्लान आखला आहे. यासाठी भारताने जवळजवळ 30 वर्षे अडकून राहिलेल्या प्रकल्पावर वेगाने काम करण्याचा निर्णय घेतला आहे. कोणता आहे तो प्रकल्प?
भारताने ओमानपासून गुजरातपर्यंत एक लांब पाइपलाइन बांधण्याच्या प्रकल्पाची घोषणा केली आहे. ही अरबी समुद्रातून जाणारी सुमारे २,००० किलोमीटर लांबीची खोल समुद्रातील गॅस पाइपलाइन असणार आहे. वाढत्या अनिश्चित भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारत अधिक विश्वसनीय ऊर्जा पुरवठा सुनिश्चित करू करण्याच्या विचारात आहे. ओमान आणि गुजरातला जोडण्याची ही एक दीर्घकाळापासून चर्चेत असलेली योजना आहे.
गेल्या तीन दशकांत या प्रकल्पाचा अनेक वेळा आढावा घेण्यात आला आहे, परंतु जास्त खर्च, तांत्रिक अडथळे आणि व्यावसायिक अडचणींमुळे तो रखडला होता. आता, या प्रस्तावाला पाठिंबा देणाऱ्या ‘सेज’ या खाजगी समूहाने, मार्गाचे आणि त्यातील अभियांत्रिकी आव्हानांचे मूल्यांकन करण्यासाठी समुद्रतळाचे सर्वेक्षण, तसेच तांत्रिक आणि आर्थिक अभ्यास पूर्ण केल्यानंतर या प्रकल्पाला नवीन गती मिळाली आहे.
असा अंदाज आहे की या प्रकल्पासाठी अंदाजे ४०,००० कोटी रुपये खर्च येईल. ही ओमान-गुजरात खोल समुद्रातील गॅस पाइपलाइन आतापर्यंत बांधलेल्या सर्वात खोल सागरी मार्गांपैकी एक असेल. यामुळे नैसर्गिक वायूचा अखंड पुरवठा सुनिश्चित होईल. जर हा प्रकल्प पूर्ण झाला, तर यामुळे आखाती देश आणि भारत यांच्यात एक थेट ऊर्जा मार्गिका स्थापित होऊ शकेल, ज्यामुळे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या सागरी मार्गांवरील देशाचे अवलंबित्व कमी होईल.
भारत आयात केलेल्या ऊर्जेवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. देश आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजांपैकी बहुतांश गरजा आयात करतो आणि नैसर्गिक वायूच्या, विशेषतः एलएनजीच्या, परदेशी पुरवठ्यावरही मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. या आयातीचा एक मोठा भाग आखाती देशांमधून येतो आणि पर्शियन आखाताला अरबी समुद्राशी जोडणाऱ्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून भारतात पोहोचतो. या मार्गात कोणताही व्यत्यय आल्यास त्याचा जागतिक बाजारपेठांवर त्वरित परिणाम होऊ शकतो, ज्यामुळे जहाजवाहतुकीचा खर्च, इंधनाच्या किमती आणि पुरवठा साखळी प्रभावित होईल.
प्रस्तावित प्रकल्प अरबी समुद्रातून जाणाऱ्या पाण्याखालील जाळ्याद्वारे ओमानला थेट गुजरातशी जोडेल. त्याचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची खोली. मार्गाचे काही भाग समुद्रसपाटीपासून ३,००० मीटरपेक्षा जास्त खाली असण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे हा आतापर्यंत प्रस्तावित केलेल्या सर्वात खोल पाण्याखालील पाइपलाइन प्रकल्पांपैकी एक ठरेल. ही खोली बहुतेक सागरी ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये आढळणाऱ्या खोलीपेक्षा खूप जास्त आहे आणि त्यासाठी अत्यंत विशेष अभियांत्रिकी उपायांची आवश्यकता असेल.
